Wahania przed szczepieniami rzadko wynikają wyłącznie z informacji. W miarę jak rozprzestrzenia się dezinformacja i spada zaufanie do instytucji, odbudowa zaufania zależy od dialogu, empatii i pracowników służby zdrowia, którzy mogą załatać tę lukę. Rozmawiają o tym Dawn Holford, Linda Karlsson i Philipp Schmid z inicjatywy JITSUVAX.
Szczepienia to jedna z najskuteczniejszych interwencji w dziedzinie zdrowia publicznego na świecie – szacuje się, że w ciągu 50 lat zapobiegły 154 milionom zgonów na całym świecie. Mimo to niechęć do szczepień pozostaje jednym z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego , przyczyniając się do spadku liczby szczepień i epidemii w Europie w ostatnich latach. Oprócz utraty życia ludzkiego, koszty ekonomiczne są ogromne: koszt pojedynczego wybuchu odry w latach 2012–2013 oszacowano na 4.4 miliona funtów (około 5.2–5.4 miliona euro) – 20 razy więcej niż koszt szczepień profilaktycznych.
Wahania przed szczepieniami rzadko wynikają jedynie z braku informacji. Decyzje ludzi są kształtowane przez ich wartości, wcześniejsze doświadczenia i – co najważniejsze – bariery systemowe, z którymi boryka się wiele społeczności. Osoby, które doświadczyły dyskryminacji lub barier w dostępie do systemu opieki zdrowotnej, mogą żywić uzasadnioną nieufność. Oprócz przekonań i postaw, niewygodne godziny pracy przychodni, fragmentaryczne dane dotyczące szczepień i koszty własne silnie wpływają na podejmowanie decyzji o szczepieniach.
Radzenie sobie z infodemią, która podważa zaufanie
Jednocześnie społeczeństwo musi poruszać się w środowisku informacyjnym, które utrudnia utrzymanie zaufania. Platformy, które stawiają zaangażowanie ponad dokładność, przyspieszają rozprzestrzenianie się dezinformacji. Pojedynczy kontakt z dezinformacją zdrowotną może zwiększyć zaufanie do tych fałszywych informacji, które następnie okazują się trudne do skorygowania . Wynikająca z tego „infodemia” – przytłaczająca ilość zarówno prawdziwych, jak i mylących informacji – podważa zaufanie do źródeł informacji i generuje strach, niepewność oraz zmęczenie informacjami. Dlatego przeciwdziałanie infodemii poprzez skuteczną komunikację dotyczącą szczepień musi być częścią podstawowej infrastruktury systemu opieki zdrowotnej, a nie jedynie funkcją wspomagającą.
W tym trudnym, współczesnym krajobrazie, komunikacja w zakresie zdrowia publicznego wymaga szerokiego zestawu narzędzi do skutecznego komunikowania się na temat szczepionek oraz radzenia sobie z niechęcią do szczepień i jej przyczynami. Skuteczna reakcja na dezinformację dotyczącą szczepień wymaga zrozumienia jej taktyki i sposobu, w jaki oddziałuje ona na ludzi, uwzględniając ich profile psychologiczne. Dzieje się tak, ponieważ dezinformacja często wykorzystuje ludzkie wartości, tożsamość grupową i lęki – znane jako „ korzenie postaw ”. Korygowanie czyichś błędnych przekonań może zatem wywołać dyskomfort i postawę obronną, jeśli ludzie odbierają tę korektę jako zagrożenie dla korzeni swoich postaw.
Strategie radzenia sobie z dezinformacją
Badania psychologiczne wskazują na szereg strategii opartych na dowodach, które mogą zmniejszyć wpływ dezinformacji na przekonania, postawy i decyzje ludzi. Po pierwsze, istotne jest źródło korekty: ludzie chętniej zmieniają swoje przekonania, komunikując się z kimś, komu ufają . Po drugie, empatia odgrywa ważną rolę w zmniejszaniu zagrożenia związanego z korektą, a jednocześnie pomaga budować zaufanie . Po trzecie, obalenie mitu musi wykraczać poza stwierdzenie, że jest on fałszywy; musi zawierać jasne, alternatywne wyjaśnienie, dlaczego jest on nieprawdziwy.
Dobrym sposobem na wdrożenie tych strategii jest dialog, szczególnie z zaufanymi komunikatorami. Jedną z technik opracowanych w tym celu jest Empatyczny Wywiad Obalający (ERI). Jest to empirycznie potwierdzona metoda dialogu, która określa cztery konkretne kroki mające na celu wspieranie opartego na dowodach procesu decyzyjnego dotyczącego szczepień . Zaczyna się od:
- Wywołanie obaw jednostki, aby lepiej zrozumieć korzenie postaw, które nią kierują. Następnie:
- Potwierdzanie tych korzeni postaw – co najważniejsze, wiąże się z uznaniem leżących u ich podstaw wartości, tożsamości i lęków. Rozpoczęcie od nawiązania relacji pozwala na późniejsze ukierunkowanie się na:
- Korygowanie błędnych przekonań, jakie dana osoba może mieć, poprzez wyjaśnienia dopasowane do jej korzeni. Wreszcie, po zastosowaniu tych psychologicznie uzasadnionych strategii budowania zaufania i korygowania błędnych przekonań, rozmowa może być:
- ukierunkowane na podejmowanie świadomych decyzji i oparte na dowodach dotyczących szczepień.
Podczas korygowania błędnych przekonań (krok 3), wytyczne dotyczące najlepszych praktyk zalecają powtórzenie kluczowych faktów, wyraźne odniesienie się do dezinformacji i wyjaśnienie jej źródła wraz z alternatywnym wyjaśnieniem opartym na dowodach. Dzięki temu ludzie lepiej zapamiętują fakty naukowe i chętniej aktualizują swoje przekonania, ponieważ obalenie nie tylko usuwa błędne przekonania, ale zastępuje je silniejszymi, lepiej uzasadnionymi alternatywami. W kontekstach komunikacji masowej (np. na ulotkach, stronach internetowych lub w mediach społecznościowych) te korekty można ustrukturyzować za pomocą „kanapek faktów”: podaj fakt, ostrzeż o dezinformacji, podaj szczegółowe wyjaśnienie i powtórz fakt. Badania przeprowadzone w kilku krajach europejskich pokazują, że takie korekty mogą skutecznie ograniczyć wpływ dezinformacji na temat szczepień.
Pracownicy służby zdrowia: kluczowe ogniwo między polityką a pacjentami
Pracownicy służby zdrowia należą do najbardziej zaufanych osób wpływających na decyzje dotyczące szczepień, a ERI zapewnia powtarzalne ramy do rozmów z rodzicami i pacjentami. Zaufanie i szkolenia nie są błahymi kwestiami , ponieważ pracownicy służby zdrowia mogą unikać rozmów na temat szczepień, jeśli nie czują się pewnie w prowadzeniu takich rozmów.
Stwierdzono, że szkolenie z zakresu ERI poprawia pewność siebie pracowników służby zdrowia i umiejętności radzenia sobie z problemami związanymi ze szczepieniami. Lekarze w Rumunii, którzy przeszli szkolenie z zakresu ERI, zwiększyli chęć pacjentów do szczepień i odnotowali o 28% wyższy wskaźnik rezerwacji szczepień w porównaniu z grupą kontrolną nieprzeszkolonych lekarzy.
Istotnym czynnikiem jest również to, kto przechodzi szkolenie z umiejętności konwersacyjnych. Badania wykazały, że wspólne pochodzenie kulturowe pracowników służby zdrowia i społeczności może sprzyjać zaufaniu, ułatwiać komunikację i zwiększać zainteresowanie szczepieniami. Na przykład program Roma Health Mediator (RHM) włącza zaufanych członków społeczności do słowackiego systemu opieki zdrowotnej, pomagając w ten sposób zniwelować różnice między społecznościami romskimi a służbą zdrowia. Po przeszkoleniu RHM w zakresie szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), wiedza na temat HPV wzrosła z 15% do 65% wśród rodziców romskich i z 30% do 70% wśród romskich uczniów.
Budowanie zaufania jest kluczową inwestycją
Utrzymujące się luki w liczbie szczepień to coś więcej niż tylko błąd komunikacyjny. Odzwierciedlają one utrzymujące się niedoinwestowanie w infrastrukturę systemu opieki zdrowotnej, która w pierwszej kolejności umożliwia budowanie zaufania. Kluczowym elementem tej infrastruktury są pracownicy: szkolenia pracowników służby zdrowia powinny wykraczać poza umiejętności kliniczne, obejmując kompetencje i techniki komunikacyjne, takie jak ERI, a także szkolenia z zakresu niedyskryminacji i kompetencji kulturowych, aby wspierać skuteczny dialog na temat szczepień z różnymi grupami społecznymi.
Te inwestycje mają większe znaczenie w środowisku informacyjnym, które systematycznie podważa zaufanie do instytucji. Kiedy dezinformacja zalewa debatę publiczną, musimy polegać na pracownikach służby zdrowia i wspierać ich, którzy potrafią podtrzymywać fundamenty zaufania: stałe zaangażowanie i empatyczny dialog. Zaufanie jest jednym z najsilniejszych predyktorów zaufania do szczepień i akceptacji szczepień . Inwestowanie w systemy wspierające spersonalizowane, oparte na dialogu podejście powinno być kluczowym elementem infrastruktury szczepień, a nie kwestią drugorzędną.
W centrum zainteresowania
- Zlikwiduj wszystkie bariery utrudniające szczepienia poprzez usuwanie przeszkód fizycznych i psychologicznych oraz inwestowanie w skuteczniejsze programy szczepień.
- Rozszerzenie szkoleń pracowników służby zdrowia aby poprawić komunikację dotyczącą szczepionek i zająć się psychologicznymi i społeczno-kulturowymi czynnikami powodującymi wahanie.
- Dostosuj komunikację poprzez dostępne, dostosowane kulturowo informacje i empatyczne, spersonalizowane rozmowy.
Więcej informacji
Odkryj korzenie postaw zidentyfikowane w projekcie JITSUVAX tutaj , a także propozycje empatycznych odrzuceń, z których pracownicy służby zdrowia mogą korzystać w rozmowach. Szkolenie z techniki Empathetic Refutational Learning jest dostępne w JITSUVAX Training , brytyjskim przedsiębiorstwie społecznym, które powstało w oparciu o wnioski z projektu JITSUVAX.
Dowiedz się więcej o działaniach na rzecz zwiększenia równości dostępu do szczepień w społecznościach niedostatecznie obsługiwanych dzięki publikacjom naukowym i wnioskom wyciągniętym w ramach projektu RIVER-EU.
Dawn Holford
Dr Dawn Holford jest badaczką nauk społeczno-poznawczych i behawioralnych, interesującą się psychologią komunikacji, a w szczególności tym, jak ludzie przetwarzają informacje społeczne i językowe podczas podejmowania decyzji. Jej doświadczenie badawcze obejmuje psychologię eksperymentalną. Obecnie wykłada na Uniwersytecie w Bristolu.
Filip Schmid
Philipp Schmid bada wpływ dezinformacji i negowania nauki na podejmowanie decyzji w zakresie opieki zdrowotnej oraz ocenia obiecujące interwencje komunikacyjne, które mogą ułatwić podejmowanie świadomych decyzji.
Linda Karlsson
Linda jest badaczką w Instytucie Studiów Zaawansowanych w Turku (TIAS) oraz na Wydziale Psychologii Uniwersytetu w Turku (Turun yliopisto) . Jej badania koncentrują się na psychologicznych czynnikach wpływających na postawy wobec szczepień oraz szkolenia pracowników służby zdrowia.