Podczas pandemii dostęp do opieki zdrowotnej został ograniczony i zostaliśmy zmuszeni do większej izolacji. Jak w tych warunkach możemy pomóc starszym ludziom prowadzić niezależne życie i odgrywać aktywną rolę w naszych społecznościach?
Napisane przez Monika Robnik 1 , Andreja Mezinec 1 , Ria Jagodic 1 , Luka Kronegger 2 i Mojca Gabrijelčič Blenkuš 1
Wybuch pandemii COVID-19 znacząco wpłynął na wszystkie aspekty życia w całej Europie. Oprócz zagrożenia dla zdrowia, pandemia stwarza również poważne wyzwania dla naszych systemów społeczno-ekonomicznych . Ujawniły się utrzymujące się nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej w naszych społeczeństwach. Pandemia ta będzie miała największy wpływ na życie osób żyjących w ubóstwie lub borykających się z trudną sytuacją społeczno-ekonomiczną. Jesteśmy szczególnie zaniepokojeni wpływem pandemii na osoby starsze znajdujące się w trudnej sytuacji społecznej i ekonomicznej. Nie powinniśmy również zaniedbywać aspektów kulturowych i zdrowotnych, które pomagają osobom starszym żyć niezależnie i aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym.
Pandemia COVID-19, podobnie jak inne katastrofy, osłabia możliwości i szanse przeżycia osób starszych, zwłaszcza w wyniku nagłych problemów ze zdrowiem psychicznym i psychologicznym, a także załamania się usług zapobiegających i leczących choroby przewlekłe oraz zapewniających wsparcie społeczne. Co więcej, osoby starsze często uważają podtrzymywanie relacji za kluczowe dla swojego dobrostanu, ale dystans społeczny zmienił życie wszystkich w społeczeństwie, zmieniając również relacje i kontakty osobiste. Ponadto samotność i izolacja społeczna mogą wpływać na zdrowie . Zalecenia dotyczące unikania aktywności w miejscach publicznych zmniejszyły mobilność i aktywność fizyczną osób starszych, co może powodować przedwczesną sarkopenię, stan przedkruchości i kruchość . Takie wydarzenia niestety zmniejszają samodzielność osób starszych. Obecna pandemia jest szczególnie niekorzystna dla zdrowia i dobrego samopoczucia osób starszych na obszarach wiejskich.
Tutaj przedstawiamy, w jaki sposób pandemia COVID-19 wpływa w szczególności na osoby starsze na odległych obszarach. Naszą intencją nie jest przedstawienie pełnego przeglądu – zamiast tego naszym celem jest podniesienie świadomości poprzez przedstawienie pewnych ustaleń dotyczących konkretnych pytań dotyczących starzenia się w odległych obszarach w ogóle, ale można to również wykorzystać do stworzenia świadomej odpowiedzi na obecną sytuację .
Czy COVID-19 wpływa w równym stopniu na wszystkie starsze osoby? Jaka jest sytuacja na odległych obszarach?
Podczas pandemii COVID-19 niektóre grupy zostały dotknięte bardziej niż inne, takie jak osoby już społecznie odizolowane, osoby o złym stanie zdrowia lub osoby mieszkające w społecznościach o niskich dochodach. Biedniejsze społeczności mocno odczuły cięcia w usługach publicznych i utratę infrastruktury społecznej (kluby towarzyskie, żłobki, biblioteki itp.). Izolacja społeczna w późniejszym życiu jest determinowana zarówno przez cechy lokalnego sąsiedztwa, jak i przez osobiste cechy danej osoby. Mieszkanie w zaniedbanym obszarze, zarówno w środowisku miejskim, jak i wiejskim, wiąże się ze zwiększonym poziomem wykluczenia . Wykluczenie społeczne w późniejszym życiu wiąże się z szeregiem niekorzystnych skutków dla zdrowia i dobrego samopoczucia, w tym możliwym pogorszeniem długotrwałej choroby, niepełnosprawnością, stresem psychicznym, niższą jakością życia, niezaspokojonymi potrzebami w zakresie opieki społecznej i zwiększonym ryzykiem samotności . Cechy obszarów wiejskich, takie jak niższa gęstość zaludnienia i większe rozproszenie geograficzne populacji, sprawiają, że tworzenie i utrzymanie kompleksowej infrastruktury usługowej, powszechnej na obszarach miejskich, jest trudniejsze i droższe .
Oprócz wspomnianych już konsekwencji, osoby starsze są narażone na znaczne ryzyko ciężkiego przebiegu choroby w przypadku zakażenia COVID-19 ze względu na zmiany fizjologiczne związane z wiekiem i potencjalne schorzenia współistniejące. Osoby starsze na obszarach wiejskich są również zagrożone ekonomicznie: mieszkają na obszarach o wyższym wskaźniku ubóstwa i niższym poziomie ubezpieczenia , co dodatkowo pogłębia nierówności.
Starzenie się na obszarach oddalonych – opinie interesariuszy
Alpy Słoweńskie to odległy region w Słowenii, który stanowi niezwykle ważne miejsce zamieszkania dla wielu osób. Słowenia, podobnie jak reszta Europy, ma starzejące się społeczeństwo, co stanowi duże wyzwanie dla wszystkich. Na rysunku 1 przedstawiono piramidę populacji poszczególnych gmin regionu alpejskiego w Słowenii w latach 1999 i 2018. Pokazuje ona, że populacja Alp Słoweńskich się starzeje.
W odpowiedzi na starzenie się społeczeństwa Słowenii, rząd krajowy przyjął Strategię Aktywnego Starzenia się w 2017 roku. Zawiera ona odpowiedzi na wyzwania demograficzne, przed którymi stoi nasze społeczeństwo dzisiaj, a jeszcze bardziej w przyszłości. W 2018 roku NIJZ rozpoczął udział w projekcie INTERREG Alpine Space Transnational Governance of Active and Healthy Ageing (ASTAHG) . ASTAHG łączy pięć krajów alpejskich. Jego ogólnym celem jest innowacja polityk publicznych poświęconych aktywnemu starzeniu się populacji Przestrzeni Alpejskiej poprzez poprawę zdolności władz publicznych do „koordynowania wysiłków różnych sektorów i na różnych poziomach w celu reagowania na dostosowane inicjatywy na potrzeby terytorialne Alp”. Aby zaspokoić potrzeby ludności, ASTAHG zidentyfikował 7 obszarów (opieka zdrowotna, opieka długoterminowa, opieka społeczna, samodzielne życie, dobrostan, turystyka, mobilność i transport), które stanowią jego główny obszar zainteresowania. W ciągu ostatniego roku NIJZ powołał specjalny zespół ASTAHG do pracy nad działaniami w odległych obszarach Słoweńskiej Przestrzeni Alpejskiej. Większość naszej działalności opiera się na współpracy z interesariuszami z władz publicznych, społeczeństwa obywatelskiego, świata akademickiego i przemysłu.
W 2019 roku NIJZ przeprowadził ankietę online wśród zidentyfikowanych interesariuszy w Słoweńskiej Przestrzeni Alpejskiej . Ankieta opierała się na istniejącej już ankiecie krajowej, ale została dodatkowo dostosowana na potrzeby projektu ASTAHG, aby uzyskać wgląd w sposób świadczenia usług dla osób starszych i ich wzajemne powiązania. W ankiecie wzięło udział 198 interesariuszy, a jej wstępne wyniki były dwa. Po pierwsze, zapytaliśmy interesariuszy o najważniejsze cele ich organizacji w zakresie wspierania osób starszych. Jako najważniejsze wybrali: 1) promowanie zdrowego stylu życia wśród osób starszych, 2) dobrą dostępność usług zdrowotnych oraz 3) usługi wspierające życie w odległych obszarach. Te dwa ostatnie są szczególnie ważne w świetle środków izolacji związanych z COVID-19.
Po drugie, zmapowaliśmy organizacje świadczące usługi osobom starszym w odległej Słoweńskiej Przestrzeni Alpejskiej. W centrum znalazły się gminy, instytucje opieki społecznej i placówki opieki zdrowotnej. Mniej powiązane, ale nadal istotne strony zainteresowane to organizacje pozarządowe, organizacje wolontariackie i instytucje edukacyjne - wszystkie z nich mogłyby być bardziej zaangażowane we wspólne wsparcie populacji starszych w odległych obszarach. Po złagodzeniu obecnych ograniczeń i powrocie do jakiejś nowej formy normalności, zmapowana sieć stron zainteresowanych może pomóc nam zrozumieć, kto z kim się łączy i jak silna jest ta relacja (grubość linii) - patrz Rysunek 2. Ponadto mapa stron zainteresowanych mogłaby być wykorzystywana przez polityków lub podmioty w regionie i może również okazać się zaletą po pandemii COVID-19.
Ponadto, aby poznać opinie i stanowiska interesariuszy w Słoweńskiej Przestrzeni Alpejskiej, ASTAHG zorganizowało konferencję . Aby aktywnie zaangażować odpowiednich graczy w lokalnych społecznościach odległych, konferencja obejmowała również warsztaty. Kluczowe przesłania warsztatów były takie, że musimy być świadomi i rozpoznawać potrzeby starszej populacji, nawiązywać kontakty między interesariuszami i ułatwiać wymianę doświadczeń. Podkreślono potencjał i wartość wolontariatu. Informacje zebrane podczas warsztatów są również przydatne w obecnej pandemii COVID-19. Pandemia pokazała nam, jak ważna jest poprawna i uczciwa komunikacja, współpraca między różnymi sektorami na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i transnarodowym, a także jak ważne jest dzielenie się dobrymi praktykami i zachęcanie do wolontariatu.
Jaka jest przyszłość starszej populacji na odległych obszarach w odniesieniu do COVID-19?
Wsparcie dla osób starszych, ich rodzin i opiekunów jest istotnym elementem kompleksowej reakcji Słowenii na pandemię. Rozpowszechnianie rzetelnych informacji ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia osobom starszym jasnych komunikatów i zasobów dotyczących sposobów zachowania zdrowia fizycznego i psychicznego w trakcie pandemii i po jej zakończeniu. Konieczne jest wczesne wykrywanie osób starszych, które borykają się z wykluczeniem społecznym. Ponadto opieka zdrowotna może być lepiej dostosowana do potrzeb osób starszych poprzez wzmocnienie usług terenowych świadczonych przez pracowników socjalnych i służby zdrowia. Nasze wstępne ustalenia sugerują również, że życie w odległych obszarach mogłoby być łatwiejsze, gdyby środowisko życia było bardziej przyjazne dla osób starszych. Oprócz oczywistych korzyści dla osób starszych, środki te pomogłyby również przyciągnąć i utrzymać siłę roboczą w odległych obszarach.
Co więcej, w obecnych okolicznościach stało się jasne, jak ważne są wzajemne powiązania i współpraca na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym. W projekcie ASTAHG współpracę tę wspiera Transnarodowa Rada Zarządzania.
Wspieranie i ochrona osób starszych żyjących niezależnie w społeczności jest obowiązkiem każdego. Dobre zdrowie zaczyna się w społeczności. W dłuższej perspektywie musimy zastanowić się nad strukturą naszych systemów opieki zdrowotnej, ich stabilnością i zdolnością do ochrony wszystkich w czasach kryzysu.
Komentarz
- Pracuje w NIJZ, słoweńskim Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego
- Pracuje w UL-FSS, Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu w Lublanie
Moniki Robnik Levart
Monika Robnik Levart studiowała inżynierię sanitarną na Wydziale Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu w Lublanie. W 2017 roku uzyskała tytuł magistra. Obecnie Monika pracuje w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego (NIJZ) na stanowisku inżyniera sanitarnego. Szczególnie interesuje ją tematyka starzenia się, nierówności i odżywiania.
Andreja Mezinec
Andreja Mezinec ukończyła studia z zakresu organizacji zarządzania i działalności społecznej. Po 10 latach pracy w sektorze prywatnym weszła w dziedzinę zdrowia publicznego. Obecnie jest zatrudniona w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego w OE Nova Gorica jako narodowy promotor zdrowia. W ciągu ostatnich pięciu lat poświęciła swoją pracę na polu aktywnego i zdrowego starzenia się. Była aktywnie zaangażowana w projekt AHA.SI (aktywne i zdrowe starzenie się w Słowenii) oraz w jednostce regionalnej NIJZ dla Nova Gorica. Wraz z kolegami zajmuje się wyzwaniami starzejącej się populacji w regionie North Primorska, a teraz zarządzała również działaniami w ramach projektu ASTAHG, który koordynuje.
Ria Jagodić
Ria Jagodic ukończyła Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu w Lublanie oraz Wydział Nauk Organizacyjnych Uniwersytetu w Mariborze. Od 15 lat pracuje w NIJZ w zakresie profilaktyki zdrowotnej i promocji zdrowia. W ostatnich latach zajmuje się również starzeniem się. Na swoim obecnym stanowisku jest narodowym promotorem zdrowia w oddziale regionalnym NIJZ w Kranj.
Dr Luka Kronegger
Dr Luka Kronegger jest afiliowany jako adiunkt i badacz na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu w Lublanie oraz jako profesor wizytujący w Centrum Badań Socjologicznych na KU Leuven. Pracuje w małych, kreatywnych i produktywnych zespołach wysoko wykwalifikowanych badaczy. Umiejętności organizacyjne, komunikacyjne i przywódcze zdobywał i szkolił poprzez szkolenia formalne i nieformalne, pracę nad projektami badawczymi oraz stanowiska kierownicze w organizacjach pozarządowych.
dr Mojca Gabrijelčič Blenkuš
Dr Mojca Gabrijelčič jest lekarzem medycyny, specjalistą zdrowia publicznego, posiadającym tytuł doktora nauk społecznych. Jej obszary zainteresowań i wiedzy specjalistycznej obejmują podejścia do promocji zdrowia, polityki publiczne, równość w zdrowiu i ekonomię dobrostanu, odżywianie i aktywność fizyczną, starzenie się i słabość oraz jakość życia. Mojca była koordynatorką naukową JA Best-ReMaP 2020 – 2023 i będzie koordynatorem WP ds. zrównoważonego rozwoju polityki w nowym JAPrevent NCD 2024 – 2027. Jako była prezes EuroHealthNet jest honorowym doradcą Zarządu Partnerstwa EuroHealthNet .