Luisa Lima & Carla Moleiro
Najbardziej innowacyjnym podejściem mającym na celu promocję zdrowia osób starszych w Portugalii był Narodowy Program Zdrowia Osób Starszych opracowany przez Generalną Dyrekcję Zdrowia przy Ministerstwie Zdrowia (2004-2010). Geneza tego programu była nierozerwalnie związana z demograficznym starzeniem się populacji Portugalii i wynikającą z tego koniecznością opracowania środków zapobiegawczych promujących niezależność i jakość życia osób starszych. Program ten respektuje zasady Organizacji Narodów Zjednoczonych dotyczące osób starszych: niezależność, partycypację, godność i samorealizację i został opracowany w oparciu o trzy konkretne cele:
- promować koncepcję aktywnego starzenia się;
- poprawić opiekę nad osobami starszymi i wsparcie dla ich opiekunów;
- promować środowiska umożliwiające autonomię i niezależność.
Jednym z głównych atutów Narodowego Programu na rzecz Zdrowia Osób Starszych jest to, że został on opracowany w oparciu o potrzeby, uwagi i sugestie zgłoszone przez setki portugalskich osób starszych, które zostały zaproszone do udziału w forach i grupach fokusowych organizowanych w regionalnych i lokalnym. W ten sposób grupa docelowa miała ogromny wpływ na swoją strukturę w tym sensie, że cele programu zostały ustalone zgodnie z potrzebami i trudnościami zgłaszanymi przez tę grupę wiekową.
Program ten stanowił normę prawną i proponował proaktywne i innowacyjne podejście do starzenia się oparte na założeniu „Myśl globalnie, działaj lokalnie”, co oznacza, że dał ogólne wytyczne, które muszą być dostosowane do każdej lokalnej rzeczywistości i konkretnych potrzeb. W ten sposób program respektuje zasadę heterogeniczności jako cechy charakterystycznej dla grupy osób starszych, wymuszając zróżnicowane i dostosowane interwencje do każdej konkretnej sytuacji. To ogólne założenie podkreślają słowa dr Marii João Quintela – Asesora Generalnej Dyrekcji Zdrowia i głównego odpowiedzialnego za rozwój tego programu: „…nie jest możliwe ustalenie tego samego wzorca, usług ani logiki potrzeb, czyli logiki organizacji zasobów, do miejsca z głębi Portugalii, bardzo niezaludnionego lub obszaru centrum miejskiego bardziej zaludnionego, jak Lizbona”.
Za lokalne i regionalne zastosowanie ogólnych wytycznych przedstawionych w tym programie odpowiadają służby w regionalnych władzach zdrowia, które opracowały plany działania oparte nie tylko na tych wytycznych, ale także na lokalnej charakterystyce i istniejących zasobach.
Wywiady z praktykami w tej dziedzinie przeprowadzone przez badaczy H4A w ramach działań europejskiego projektu „Innowacje społeczne na rzecz zdrowego i aktywnego starzenia się” mającego na celu ocenę realizacji tego programu wykazały, że nadal jest on bardzo istotnym punktem odniesienia w interwencjach dla osób starszych na całym wiele domen społecznych. Również międzynarodowe porównania traktują ten program jako odniesienie do naśladowania w tej dziedzinie.
M. Luisa Lima
YM. Luisa Lima jest profesorem zwyczajnym psychologii społecznej w ISCTE-IUL od 2010 roku. Ukończyła psychologię na Uniwersytecie w Lizbonie (1982), doktorat (1994) i jej agregację (2004) w zakresie środowiskowej psychologii społecznej na ISCTE. Jej zainteresowania badawcze dotyczą zdrowia i psychologii społecznej środowiska. Jej kierunki badawcze obejmują (a) badanie ageizmu i jego zdrowotnych konsekwencji – z Sibilą Marques i Melanie Vauclair; (b) skupienie się na postrzeganiu ryzyka i komunikacji, w szczególności związanej z żywnością – z Cristiną Godinho, Rui Gasparem i João Carvalho; c) analizę czynników środowiskowych, które sprzyjają lub pogarszają zdrowie i samopoczucie – z Claudią Andrade, Sibilą Marques i Sílvią Luis; (d) analiza grupowych czynników związanych z promocją zdrowia – z Sónią Bernardes, Cristiną Camilo i Sabiną Pereirą. Koordynuje studia magisterskie z Społecznej Psychologii Zdrowia.
Carla Moleiro
Carla Moleiro jest adiunktem psychologii klinicznej w ISCTE-IUL od 2006 roku. Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Lizbońskim (1997) oraz ukończyła studia magisterskie (2001) i doktoranckie z psychologii klinicznej (2003) na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara , USA. Jej zainteresowania badawcze dotyczą pracy klinicznej z klientami ze środowisk migracyjnych oraz z mniejszości etnicznych, religijnych i seksualnych (tj. LGBT) - z Nuno Pinto, Sandrą Roberto i Jaclin Freire. Jest prezesem Portugalskiego Stowarzyszenia Psychologii Transkulturowej i Psychiatrii. Jest również członkiem Grupy Zadaniowej EFPA ds. Różnorodności Kulturowej i Etnicznej. Jej kierunki badawcze obejmują badanie podatności indywidualnej, społecznej i programowej w oparciu o pochodzenie rasowe i etniczne, orientację seksualną i płciową oraz jej konsekwencje zdrowotne, w szczególności w odniesieniu do rozwoju kompetencji w zakresie różnorodności kulturowej i indywidualnej wśród pracowników służby zdrowia. Szczególne problemy ze zdrowiem psychicznym dzieci i młodzieży budzą także niepokój – Marta Gonçalves. Kolejna linia badawcza obejmuje badanie zaangażowania pacjentów w świadczenia zdrowotne – z Celia Sales. Jest pracownikiem naukowym CIS-IUL, gdzie jest członkiem zarządu i Komisji Naukowej oraz koordynuje grupę H4A. Uczy psychopatologii, psychologii klinicznej i zdrowia – z Sonią Bernardes; oraz kursy magisterskie z psychologii stosunków międzykulturowych – z Melanie Vauclair; oraz Magister Społecznej Psychologii Zdrowia – z Luisą Limą, Sibilą Marques i Claudią Andrade.