Chociaż żywność jest powszechnie uznawana za kamień węgielny zdrowia, jej wpływ na nasze samopoczucie wykracza daleko poza zawartość naszych talerzy. Uprzemysłowienie produkcji żywności, charakteryzujące się powszechnym stosowaniem środków chemicznych, wielkoskalowymi maszynami i intensywną hodowlą zwierząt w pomieszczeniach zamkniętych, ma znaczące konsekwencje dla środowiska i zdrowia. Choć powszechnie uznaje się skutki intensywnego rolnictwa dla środowiska, jego szkodliwy wpływ na zdrowie ludzkie, zarówno bezpośredni, jak i pośredni, jest mniej rozpoznawany. Célia Nyssens-James z Europejskiego Biura ds. Środowiska (EEB) bada, w jaki sposób możemy zmienić nasze systemy żywnościowe, aby przynosiły korzyści nam i naszej planecie.
Wszyscy to wiedzą żywność jest krytycznym wyznacznikiem zdrowiaa w wielu częściach świata niewłaściwa dieta stała się główną przyczyną przedwczesnej śmierci, na którą najbardziej wpływały populacje o niższym statusie społeczno-ekonomicznym. Jednak powiązania między żywnością a zdrowiem nie zaczynają się na naszym talerzu.
Uprzemysłowiony system żywnościowy, który pojawił się w ciągu ostatniego półwiecza, w dużym stopniu opierał się na środkach syntetycznych, takich jak nawozy i pestycydy w celu zwiększenia produktywności, megamaszynach i chowie zwierząt w pomieszczeniach o dużej gęstości, co doprowadziło do znacznych kompromisów. Powszechnie wiadomo, że intensywne rolnictwo i hodowla zwierząt powoduje ogromne szkody dla środowiska. Chociaż skutki środowiskowe rolnictwa uprzemysłowionego są dobrze udokumentowane, jego bezpośredni i pośredni (poprzez degradację środowiska) wpływ na zdrowie ludzkie pozostaje mniej poznany, co kładzie się cieniem na jego długoterminowym zrównoważonym rozwoju.
Naukowcy zajmujący się ochroną środowiska ostrzegają przed tym w dłuższej perspektywie intensywne rolnictwo powoduje erozję zasobów naturalnych które są kluczowe dla naszych możliwości produkcji żywności pod względem zdrowych gleb i funkcjonowania ekosystemów itp. Jednocześnie zmiany klimatyczne, do których w dużym stopniu przyczynia się nasz system żywnościowy – sprawi również, że produktywne rolnictwo stanie się coraz trudniejsze, a nawet niemożliwe w wielu częściach świata, w tym w dużej części Europy Południowej. Są to główne zagrożenia dla naszego bezpieczeństwa żywnościowego i jest to jasne biedniejsze społeczeństwa odczują to najbardziej, ponieważ mają mniejszą zdolność do przystosowania się i mniejszy dostęp do usług publicznych lub wsparcie z nich.
Jak rolnictwo przemysłowe powoli nas zabija
Ale nie musimy czekać kilku dziesięcioleci, aby odczuć wpływ uprzemysłowionej produkcji żywności na nasz dobrobyt, już dziś płacimy poważne, choć w dużej mierze ukryte, koszty zdrowotne. Główną przyczyną jest industrializacja rolnictwa, w szczególności intensywnej hodowli zwierząt źródło zanieczyszczenia powietrza – odpowiada za 94% emisji amoniaku (prekursor wtórnych cząstek stałych PM2.5) i 56% emisji metanu (prekursora ozonu przyziemnego, szkodliwej substancji zanieczyszczającej powietrze). Głównym zagrożeniem oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe jest również wyraźnie powiązany z hodowlą przemysłową, w której występują geny oporności na antybiotyki spotykane w zbiornikach wodnych w pobliżu intensywnych gospodarstw hodowlanych w wielu krajach świata, w tym w Europie.
Na polach bezpośrednio dochodzi do rutynowego i intensywnego stosowania pestycydów zatruwanie rolników i pracowników rolnych (szczególnie – ale nie tylko – w krajach rozwijających się, gdzie zasady bezpieczeństwa stosowania pestycydów są luźne). Istnieje coraz więcej dowodów na to, że stosowanie pestycydów zanieczyszcza nasze środowisko woda pitna oraz powietrze, pozostawiając szkodliwe pozostałości na naszej żywności Zagrożenia zdrowia. Dzieci są najbardziej narażone na długoterminowe, poważne konsekwencje zdrowotne wynikające z narażenia na pestycydy mieć wpływ na ich prawa a powszechne zanieczyszczenie i akumulacja pestycydów w środowisku podważa również nasze prawo do czystego środowiska i prawa przyszłych pokoleń.
„Narażenie na pestycydy ma wyraźne konsekwencje dla praw człowieka” – brzmiało jednoznaczne przesłanie Marcosa Orellany, specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. substancji toksycznych i praw człowieka, podczas konferencja zorganizowanej przez EEB w Parlamencie Europejskim w zeszłym roku. W UE koszty bezpośrednio związane ze stosowaniem pestycydów i ponoszone przez nasze społeczeństwa wynoszą około 2.3 miliarda euro rocznie – dwukrotnie wyższe niż zyski netto osiągane przez branżę.
Chociaż wiemy, że niektóre produkty spożywcze, na przykład bogate w tłuszcze, sól i cukier, są dla nas szkodliwe, często nie myślimy o tym, jak to zrobić. Sposób uprawy naszej żywności wpływa na jej zdrowie. Badania wykazały, że sposób, w jaki uprawiamy rośliny w celu uzyskania większych plonów oraz ułatwienia ich uprawy i sprzedaży, w rzeczywistości doprowadził do dużego spadku zawartości witamin i minerałów w nich zawartych. Dzieje się tak również na skutek powszechnej degradacji gleb rolniczych (silnie wpływające na mikrobiom gleby), co z kolei doprowadziło do znacznego spadku zawartości mikroelementów (witamin i minerałów) w naszej żywności szkodliwe dla zawartości mikroelementów w tym, co spożywamy.
Nie można oczekiwać od rolników, jako jednego z najsłabszych uczestników łańcuchów wartości żywności, że samodzielnie podejmą się złożonego przejścia na agroekologię. Przywództwo polityczne i wspierające polityki muszą napędzać tę zmianę, a u jej podstaw nieunikniona jest głęboka reforma unijnej polityki gigantycznych dotacji dla gospodarstw rolnych, czyli Wspólnej Polityki Rolnej (WPR).
WPR powstała, aby wspierać dochody rolników, modernizować sektor rolniczy i zapewniać bezpieczeństwo żywnościowe w Europie. Chociaż zmienił się w ciągu 60 lat swojego istnienia, nadal koncentruje się na swoich pierwotnych celach, cele środowiskowe nadal mają jedynie drugorzędne znaczenie, a kwestie zdrowia publicznego nie są nawet częścią dyskusji.
Po rozpoczęciu dyskusji w Brukseli na temat kolejnej rundy reformy tej polityki Europejskie Biuro ds. Środowiska (EEB) wraz z BirdLife Europe i WWF opublikowało niedawno dokument przedstawiający wizję określający kluczowe zalecenia dotyczące ewolucji WPR, aby sprostać wyzwaniom dziesięciolecia, optymistycznie zatytułowanych „Jaśniejsza przyszłość dla żywności i rolnictwa w UE”.
Podstawą naszych zaleceń jest wezwanie do całkowitej zmiany przeznaczenia finansowanego przez podatników budżetu WPR wynoszącego 60 miliardów euro rocznie i odejścia od nieukierunkowanych, a czasem nawet szkodliwych dotacji, w kierunku wspierania rolników w przejściu na zrównoważone praktyki i modele produkcji, a także nagradzać tych, którzy dokładają wszelkich starań, aby chronić i ulepszać „usługi ekosystemowe” w swoich gospodarstwach.
Chociaż „argumenty środowiskowe” przemawiające za taką zmianą są jasne, związek ten z podejściem „Jedno zdrowie” pozostaje mało omawiany i rozumiany. Jednak w świetle licznych niekorzystnych skutków zdrowotnych naszego obecnego systemu produkcji powinno być jasne, że przekształcenie naszego rolnictwa, a co za tym idzie przegląd WPR, to nieuniknione kroki w celu osiągnięcia optymalnego zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska.
Zmiana jest możliwa...
Daje to dość ponury obraz, ale wcale nie musi tak być. Z ruchy oddolne do wysokich sfer ONZ i każdej części społeczeństwa pomiędzy nimi, wiele osób nalega na transformację naszego systemu żywnościowego i rolnictwa. Rozwiązanie promowane przez większość ruchów na rzecz ochrony środowiska i żywności na rzecz bardziej zrównoważonego modelu rolnictwa niesie również ogromne nadzieje w zakresie zdrowszego systemu żywności i rolnictwa.
Agroekologia – w wąskim znaczeniu oznaczającym pielęgnowanie i wykorzystywanie naturalnych procesów w celu wspierania produktywnego rolnictwa, co jest koncepcją bliską rolnictwu organicznemu – jest powszechnie uznawana za realną alternatywę dla rolnictwa przemysłowego. Przełom badanie modelowania pokazało, że – pod warunkiem stosowania bardziej zrównoważonej diety, tj. spożywania mniejszej ilości produktów pochodzenia zwierzęcego i stosowania diety bardziej roślinnej – Europa mogłaby przejść na 100% agroekologię, co przyniosłoby znaczne korzyści dla środowiska i nadal zapewniałoby wyżywienie ludności, a nawet zmniejszyłoby presję na grunty w innych krajach i nadal utrzymywałoby pewne możliwości eksportowe.
Agroekologia zapewnia rolnikom narzędzia i wiedzę umożliwiające przejście na bardziej zrównoważone i odporne praktyki rolnicze. Proces ten ma na celu ponowne powiązanie hodowli zwierząt z gruntami i obiegiem składników odżywczych oraz przywraca zdrowe gleby i ekosystemy, umożliwiając produkcję bardziej pożywnej żywności i lepsze sprężystość w obliczu zmieniającego się klimatu. Innymi słowy, adresuje wszystkie wymienione powyżej zagrożenia zdrowotne.
Ale agroekologia to także szersze pojęcie, który nie kończy się na farmie i podkreśla znaczenie relacji, wartości ludzkich i społecznych oraz demokratycznej kontroli w systemie żywnościowym. Oznacza to również przejście w stronę agroekologicznego systemu żywności i rolnictwa ponowne łączenie producentów z konsumentami oraz ponowna lokalizacja systemów żywnościowych w pewnym stopniu. To również może mieć głęboko pozytywny i transformacyjny wpływ na nasze zdrowie i dobre samopoczucie, zwłaszcza jeśli to również dotyczy wzmocnienie pozycji społeczności.
Rolnicy, jako jeden z najsłabszymi uczestnikami łańcuchów wartości żywnościnie można oczekiwać, że samodzielnie podejmą się złożonego przejścia na agroekologię. Przywództwo polityczne i polityka wspierająca muszą napędzać tę zmianę, a w jej sercu: a głęboka reforma unijnej polityki dotacji dla gospodarstw rolnych – Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), jest nieuniknione.
WPR powstała, aby wspierać dochody rolników, modernizować sektor rolniczy i zapewniać bezpieczeństwo żywnościowe w Europie. Chociaż zmienił się w ciągu 60 lat swojego istnienia, nadal koncentruje się na swoich pierwotnych celach, cele środowiskowe nadal mają jedynie drugorzędne znaczenie, a kwestie zdrowia publicznego nie są nawet częścią dyskusji.
Po rozpoczęciu dyskusji w Brukseli na temat kolejnej rundy reformy tej polityki Europejskie Biuro ds. Środowiska (EEB) wraz z BirdLife Europe i WWF opublikowało niedawno dokument przedstawiający wizję określający kluczowe zalecenia dotyczące ewolucji WPR, aby sprostać wyzwaniom kolejnych dekad, optymistycznie zatytułowany Lepsza przyszłość żywności i rolnictwa w UE.
Podstawą naszych zaleceń jest wezwanie do całkowitej zmiany przeznaczenia finansowanego przez podatników budżetu WPR w wysokości 60 miliardów euro rocznie z nieukierunkowanych, a czasem nawet szkodliwych dotacji zamiast tego wspieranie rolników w przechodzeniu na zrównoważone praktyki i modele produkcji, a także nagradzanie tych, którzy dokładają wszelkich starań, aby chronić i ulepszać „usługi ekosystemowe” w swoich gospodarstwach.
Chociaż „argumenty środowiskowe” przemawiające za taką zmianą są jasne, związek ten z podejściem „Jedno zdrowie” pozostaje mało omawiany i rozumiany. Jednak w świetle licznych niekorzystnych skutków zdrowotnych naszego obecnego systemu produkcji powinno być jasne, że przekształcenie naszego rolnictwa, a co za tym idzie przegląd WPR, to nieuniknione kroki w celu osiągnięcia optymalnego zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska.
…jeśli wspólnie o to powalczymy
Kompletujemy wszystkie dokumenty (wymagana jest kopia paszportu i XNUMX zdjęcia) potrzebne do ruchy na rzecz zdrowia i ochrony środowiska często realizowały swoje cele niezależnie, ich cele są ze sobą nierozerwalnie powiązane i stanowią dwie strony tego samego moneta. Powszechność taniej, ultraprzetworzonej żywności wyraźnie przypomina o związku pomiędzy zależnością uprzemysłowionego systemu rolnego od mocno dotowanej produkcji tanich towarów.
Jak Europejskie Biuro Ochrony Środowiska argumentuje, wraz z wieloma sojusznikami, w tym organizacjami zajmującymi się zdrowiem publicznym, takimi jak EuroHealthNet w UE Koalicja Polityki Żywnościowej UE, nie możemy zająć się indywidualnymi kwestiami w systemie żywnościowym bez zmian systemowych, napędzanych holistyczną, przekrojową polityką i zmianami legislacyjnymi. The Komisja Europejska w pewnym stopniu uznała potrzebę i demokratyczny apetyt na zmiany cztery lata temu, kiedy opublikował Europejska Zielona Umowa – plan uczynienia z UE pierwszego kontynentu neutralnego dla klimatu do 2050 r. – a w maju 2020 r. jej rozdział rolno-spożywczy, Strategia od farmy do widelca. Były to ogromne kroki we właściwym kierunku, obejmujące wyraźne zobowiązanie do przejścia na bardziej sprawiedliwy, zdrowszy i bardziej zrównoważony system żywnościowy poprzez przekrojowe podejście polityczne; poparte konkretnymi celami i zobowiązaniem do przedstawienia nowych ram prawnych dotyczących zrównoważonego systemu żywnościowego. Wreszcie wydawało się, że na horyzoncie widać prawdziwą zmianę.
Ale dzisiaj, po intensywnym i długotrwałym kampania przeciw „od pola do stołu” prowadzona przez „Big Ag” i lobby przemysłu rolno-chemicznego oraz wpływowe politycy z bliskimi powiązaniami do nich, wygląda na to, że wróciliśmy do punktu wyjścia. Komisja Europejska porzuciła obiecane sztandarowe przepisy dotyczące zrównoważonych systemów żywnościowych i lepszego dobrostanu zwierząt, a także po cichu, na czas nieokreślony, opóźniała kluczowe inicjatywy związane z dietą „od pola do stołu”, takie jak oznaczanie wartości odżywczej na przodzie opakowania i przegląd dotacji UE dla rolnictwa kampanie promocyjne żywności (krytykowane za promowanie konsumpcji żywności i napojów, których Europejczycy powinni spożywać mniej).
Głęboka transformacja naszego systemu żywnościowego i rolniczego ma równie kluczowe znaczenie dla rozwiązania globalnych kryzysów środowiskowych, jak i dla umożliwienia każdemu pełnego korzystania z prawa do najwyższego osiągalnego standardu zdrowia, dziś i w przyszłości. Ponieważ siły broniące status quo dominują dziś w debacie politycznej, niezwykle ważne jest, aby: różne ruchy i sektory broniące sprawiedliwszych, bardziej ekologicznych i zdrowszych społeczeństw łączą siły, naciskając na zmiany. Wybory europejskie zbliżające się w czerwcu 2024 r. stanowią kluczową okazję do umieszczenia zdrowej i zrównoważonej żywności w programie publicznym i politycznym. Pracujmy razem, aby ponownie wprowadzić zmiany na stół.
Lepsza przyszłość żywności i rolnictwa w UE
Przeczytaj artykuł EEB „Jaśniejsza przyszłość dla żywności i rolnictwa w UE” we współpracy z WWF Europe i BirdLife Europe w związku z ich wezwaniem do strukturalnej transformacji Wspólnej Polityki Rolnej UE w celu wsparcia sprawiedliwego przejścia w kierunku zrównoważonego rozwoju.
Celii Nyssens-James
Célia Nyssens-James kieruje pracami Europejskiego Biura ds. Środowiska nad polityką rolną i żywnościową UE. Przed dołączeniem do EEB zajmowała się rolnictwem, zdrowiem publicznym i polityką klimatyczną w Szkocji. Posiada tytuł licencjata. nauk politycznych na KULeuven oraz tytuł magistra. w globalnej polityce środowiskowej na Uniwersytecie w Edynburgu. Obserwuj @Green_Europe.