Zainteresowanie tematem dyplomacji zdrowotnej w ostatnim czasie rośnie. Niniejszy artykuł opisuje rozwój dyplomacji zdrowotnej i rozważa jej związek z celami zrównoważonego rozwoju. Nowa książka WHO „ Dyplomacja zdrowotna: Perspektywy europejskie ” pod redakcją Ilony Kickbusch i Mihály'ego Kökény'ego (2017) również daje nam szansę na głębsze zgłębienie tematu.
Autor: Anna Gallinat
Dyplomacja zdrowotna, przynajmniej w kontekście europejskim, wywodzi się z serii międzynarodowych konferencji sanitarnych pod koniec XIX wieku. Choroby zakaźne, takie jak cholera, zagrażały ustalonym powiązaniom handlowym między krajami europejskimi, a w celu ochrony handlu konferencje miały na celu ujednolicenie międzynarodowych przepisów dotyczących kwarantanny.
Dyplomacja tradycyjnie odnosi się do reprezentacji interesów narodowych w społeczności międzynarodowej, zwykle prowadzonej w sferze spraw zagranicznych. W zdrowiu nie jest inaczej. Podobnie jak 150 lat temu, dyplomacja zdrowotna jest najbardziej potrzebna w obliczu globalnych lub transgranicznych zagrożeń dla zdrowia. Chociaż ostateczny cel może być taki sam (ochrona obywateli), stało się jasne, że ministerstwa zdrowia nie mogą osiągnąć tego w izolacji i należy zaangażować inne sektory, a także podmioty (niepaństwowe).
W XX wieku , a zwłaszcza wraz z powstaniem WHO, kształt dyplomacji zdrowotnej uległ pewnym zmianom, ale jej główne zasady nadal obowiązują. Powracającymi tematami w książce Kickbuscha i Kökény’ego są międzysektorowe i obejmujące całą administrację rządową podejście do dyplomacji zdrowotnej, które autorzy opierają głównie na zasadzie „zdrowie we wszystkich politykach” (HiAP) – dziś bardziej aktualnej niż kiedykolwiek. Jak pisze w przedmowie Zsuzsanna Jakab, Dyrektor Regionalna WHO na Europę, HiAP stanowi integralną część współczesnego podejścia do zdrowia i dyplomacji zdrowotnej.
Dyplomacja zdrowotna toczy się między różnymi krajami i ich rządami lub przedstawicielami. Może być jednak również prowadzona na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym z interesariuszami z różnych sektorów. Ponadto w publikacji „ Dyplomacja zdrowotna: perspektywy europejskie” (Health Diplomacy: European Perspectives ) wielokrotnie pojawiają się przykłady, w których do dyskusji włączają się inni aktorzy, tacy jak „organizacje międzynarodowe i pozarządowe, sektor prywatny, partnerstwa publiczno-prywatne, filantropi, naukowcy i celebryci” (s. 164).
Niedawny wzrost dyplomacji zdrowotnej skłania nas również do rozważenia jego negatywnych skutków, takich jak coraz bardziej niestabilna współpraca w dziedzinie zdrowia, gdy kwestie zdrowotne wejdą w bardziej polityczny lub upolityczniony kontekst oraz (przerwane) wsparcie dla wielostronnych organizacji zdrowotnych. Książka identyfikuje „tendencje protekcjonistyczne i podziały ideologiczne w Europie” jako główne źródła negatywnego wpływu, a zdrowie i prawa seksualne/reprodukcyjne oraz zdrowie migrantów jako najbardziej kontrowersyjne kwestie na całym kontynencie. Z drugiej strony są to również tematy, które dają Europie największe możliwości objęcia wiodącej roli w światowej dyplomacji zdrowotnej.
W ostatnim czasie dyplomacja zdrowotna odegrała ważną rolę w negocjacjach dotyczących Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDGs). Cele zrównoważonego rozwoju, nieodłącznie powiązane z podejściem HiAP, narzucają „potrzebę bardziej systematycznego i skoordynowanego podejścia w kraju do planowania krajowych polityk zdrowotnych, a także krajowych strategii krajów-darczyńców na rzecz globalnego zdrowia. Zdrowie należy przedstawiać nie jako kwestię sektorową, ale jako nadrzędny obszar, który buduje mosty z kluczowymi wyznacznikami zdrowia, takimi jak edukacja i woda”. Dyplomacja zdrowotna może być wykorzystana do mediacji i osiągnięcia tego. W kwestiach takich jak kryzys wywołany wirusem Ebola sektor zdrowia z powodzeniem wykorzystywał dyplomację do współpracy z innymi sektorami, np. sprawami zagranicznymi, rozwojem i bezpieczeństwem.
Nadrzędnym celem EuroHealthNet jest zmniejszenie nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej. Dyplomacja zdrowotna jest i może być w tym pomocna. We wstępie do książki „Dyplomacja zdrowotna: Perspektywy europejskie” wspomniano o nierównym podziale bogactwa pod względem pieniędzy, władzy i zasobów, stwierdzając, że „główne cele dyplomacji zdrowotnej obejmują bardziej sprawiedliwą poprawę zdrowia i dobrostanu populacji”. Prawidłowo prowadzona dyplomacja zdrowotna może zapewnić lepsze wyniki zdrowotne i zmniejszyć zagrożenia zdrowotne dla wszystkich, a tym samym zwiększyć równość w dostępie do opieki zdrowotnej.
Różne fora – krajowe, europejskie czy światowe – od czasu do czasu zwracały uwagę, że zdrowie jest wyborem politycznym. Według Michaeli Told, dyrektor wykonawczej Globalnego Centrum Zdrowia z siedzibą w Genewie, „Zdrowie to wybór polityczny, a globalna dyplomacja zdrowotna to proces polityczny, który próbuje pogodzić różne interesy” (s.167). Dlatego, chociaż dyplomacja zdrowotna z pewnością była istotna w przeszłości, stało się jasne, że jest potrzebna dzisiaj, a jej znaczenie najprawdopodobniej wzrośnie tylko w nadchodzących dziesięcioleciach. Dyplomacja zdrowotna może odegrać ważny czynnik w osiąganiu tych celów, które w zasadzie są zdrowiem we wszystkich politykach w praktyce i wymagają woli politycznej na najwyższym szczeblu, szczególnie w odniesieniu do nierówności zdrowotnych i celów zrównoważonego rozwoju.
Dostęp do książki znajdziesz tutaj.
Anny Galinat
Anna Gallinat jest specjalistą ds. projektów komunikacyjnych w dziale informacji i komunikacji w Eurofound od lutego 2018 r. Wspiera i pracuje w różnych zespołach w tej jednostce, aby zapewnić skoordynowane i strategiczne podejście do działań informacyjnych Eurofound. Opracowuje również materiały komunikacyjne dotyczące różnych tematów przekrojowych, takich jak płeć, COVID-19 czy polityka UE.
Wcześniej Anna pracowała w EuroHealthNet w Brukseli, gdzie odpowiadała za komunikację i zarządzanie projektami w projektach UE związanych ze zdrowiem. Ukończyła studia licencjackie z psychologii na Uniwersytecie Twente w Holandii. Jest również absolwentką Gender and Media Studies na London School of Economics and Political Sciences.