Najnowszy raport Lancet Countdown Europe podkreśla rosnący wpływ zmian klimatu na zdrowie, a liczba zgonów związanych z upałami gwałtownie rośnie na całym kontynencie. W obliczu historycznej fali upałów w Europie, raport podkreśla pilną potrzebę podjęcia zrównoważonych działań na rzecz klimatu i zdrowia. Podczas gdy inwestycje w energię odnawialną i krajowe plany adaptacyjne rosną, zaangażowanie w kwestie klimatu i zdrowia maleje. Wraz ze wzrostem zagrożeń, utrzymanie dynamiki będzie miało kluczowe znaczenie dla ochrony zdrowia publicznego.
Hedi Katre Kriit, Jose Chen-Xu i Slava Jankin, autorzy najnowszego raportu Lancet Countdown Europe, wyjaśniają, dlaczego zniwelowanie rozdźwięku między dowodami a działaniami jest kluczowe dla ochrony zdrowia publicznego.
Każdego roku w Europie odbywa się akcja Lancet Countdown, która analizuje rosnący wpływ zmian klimatu na zdrowie na całym kontynencie. Opierając się na pracy interdyscyplinarnej sieci badaczy, inicjatywa śledzi zagrożenia zdrowotne związane ze zmianami klimatu, działania adaptacyjne i łagodzące, finansowanie oraz zaangażowanie społeczne, aby ocenić, czy Europa nadąża za narastającym kryzysem.
Europejskie Centrum, założone w 2021 roku, opublikowało trzecie wydanie swojego raportu z okazji Dnia Ziemi, przypadającego 22 kwietnia.
Według ostatniego raportu zmiany klimatyczne już teraz przynoszą ludzkie życie w Europie, a niemal wszystkie regiony odnotowały w ciągu ostatniej dekady gwałtowny wzrost liczby zgonów z powodu upałów w porównaniu z historycznym poziomem bazowym.
W raporcie dostrzegamy również pozytywne trendy, na przykład fakt, że więcej krajów niż kiedykolwiek wcześniej wdrożyło krajowe plany adaptacji do zmian klimatu, aby zminimalizować ryzyko i podatność na nie. Ponadto inwestycje w zieloną energię osiągnęły rekordowo wysoki poziom, a ponad jedna czwarta energii elektrycznej w Europie pochodzi obecnie z odnawialnych źródeł energii.
Mimo to we wszystkich sektorach społeczeństwa obserwuje się niepokojący spadek zaangażowania w kwestie zmian klimatycznych i zdrowia.
Wyzwaniem jest przekształcenie obaw w działanie
„Aby stawić czoła zagrożeniom zdrowotnym związanym ze zmianami klimatu i podjąć znaczące działania, potrzebne jest silne poparcie społeczne i działania polityczne” – mówi prof. Slava Jankin z Uniwersytetu w Birmingham, który kieruje grupą roboczą monitorującą zaangażowanie społeczne w raporcie.
Zgodnie z teorią nauk społecznych, wspólne przekonania, komunikacja perswazyjna i zaufanie są ważnymi czynnikami mobilizującymi do zaangażowania, zwłaszcza w przypadku tak kontrowersyjnego tematu jak zmiana klimatu.
Nauka rozwija się szybciej niż debata publiczna i polityczna
W raporcie zaangażowanie naukowców w temat zmian klimatycznych i zdrowia mierzono poprzez zliczenie liczby badań publikowanych każdego roku na ten temat.
Obserwujemy rosnącą liczbę badań opublikowanych od 1990 roku (rysunek 1), z których większość koncentruje się na skutkach, jednak badań nad łagodzeniem i adaptacją jest nieproporcjonalnie mniej. Niemal wszystkie te badania koncentrują się na regionach, w których obserwowane trendy klimatyczne można przypisać działalności człowieka.
Większość badań naukowych pochodzi z Wielkiej Brytanii, Włoch i Hiszpanii. Istnieje wyraźny związek naukowy między zmianami klimatu a rosnącym wpływem na zdrowie, a Światowa Organizacja Zdrowia uznała zmiany klimatu za największe zagrożenie dla zdrowia ludzkiego w 2021 roku.
Jednak poza środowiskiem naukowym, inne sektory społeczne, takie jak politycy i media, wykazują bardzo niskie zaangażowanie w ten związek. Utrudnia to realizację ambitnej polityki klimatycznej i zdrowotnej, ponieważ wiedza o powiązaniach między nimi nie dotarła do odpowiednich podmiotów.
Sztuczna inteligencja ujawnia, gdzie dyskusja na temat klimatu i zdrowia zawodzi
W jaki sposób naukowcy śledzą zaangażowanie naukowców, polityków i mediów w kwestie zmian klimatycznych i zdrowia w raporcie?
Naukowcy korzystają z obszernych modeli językowych, które umożliwiają analizę tysięcy tekstów, począwszy od artykułów naukowych, transkrypcji debat Parlamentu Europejskiego i artykułów prasowych pochodzących z różnych krajów i w różnych językach.
Duże modele językowe wykraczają poza proste dopasowywanie słów kluczowych: klasyfikują teksty według ich merytorycznego znaczenia, czytania w kontekście i w wielu językach, a wyniki są weryfikowane na podstawie próbek zakodowanych przez ludzi.
„Śledzenie rocznego zaangażowania na taką skalę, w wielu językach i sektorach społecznych, nie byłoby możliwe jeszcze kilka lat temu” – mówi prof. Jankin.
Europejscy politycy nadal traktują klimat i zdrowie jako odrębne kwestie
Aby zobrazować skalę tekstu, który należy przeanalizować pod kątem wskaźników zaangażowania, możemy przyjrzeć się bliżej wskaźnikowi zaangażowania Parlamentu Europejskiego (PE), którego celem jest określenie liczby przemówień poruszających kwestie zmian klimatu i zdrowia w każdym przemówieniu ze wszystkich debat PE.
W 2024 r. w Parlamencie Europejskim wygłoszono 4477 przemówień (w 204 poruszono kwestię zmian klimatu, a w 341 – zdrowia), a tylko w 21 z nich poruszono zarówno kwestię zmian klimatu, jak i zdrowia w jednym przemówieniu.
„Ręczne kodowanie w takim natężeniu zajęłoby badaczom miesiące rocznie, a wiarygodne wyniki wymagają co najmniej dwóch niezależnych programistów, którzy osiągnęliby wysoki poziom zgodności. Modele językowe pozwalają nam na przeprowadzenie tego procesu na dużą skalę i powtarzanie go co roku” – mówi prof. Jankin.
Teraz duże modele językowe potrafią szybko i wiarygodnie identyfikować te kluczowe terminy w tekstach, co pozwala nam co roku śledzić zaangażowanie we wszystkich sektorach społecznych w raporcie.
Na rysunku 2 przedstawiono podział debat Parlamentu Europejskiego w poszczególnych krajach w 2024 r., na którym widać, że kwestie zdrowia i zmian klimatu są często omawiane jako osobne tematy, jednak odsetek użycia obu tych terminów (zaznaczonych na czerwono) w jednym przemówieniu jest wyjątkowo niski.
Świadczy to o tym, że wśród naszych przywódców politycznych istnieje ogromna luka w wiedzy, a tematy takie jak zdrowie i zmiany klimatu są postrzegane jako odrębne i niepowiązane ze sobą.
Media mają moc zamykania lub poszerzania przepaści
Media odgrywają istotną rolę w kształtowaniu percepcji społecznej, ułatwiając komunikację między podmiotami społecznymi. Media mogą wywierać ogromny wpływ, podkreślając lub umniejszając znaczenie pewnych argumentów w debatach publicznych.
Według wskaźnika mediów około 13.5% postów w mediach społecznościowych na TikToku łączy ze sobą kwestie zmian klimatu i wpływu na zdrowie. Na rysunku 3 przedstawiono zaangażowanie w mediach w poszczególnych krajach, gdzie w krajach bałtyckich, Francji i Portugalii obserwuje się bardzo niskie zaangażowanie w porównaniu z innymi krajami, takimi jak Niemcy, Czechy i Turcja.
„Wcześniej korzystaliśmy z X do śledzenia zaangażowania w media, jednak w przeciwieństwie do poprzednich lat, w 2023 roku X przestał udostępniać swoje dane publicznie”.
Przejęcie TikToka może sprawić, że pójdzie on w ślady X, co wzbudzi obawy dotyczące centralnej roli dostępności źródeł danych na potrzeby badań i przekazywania wiedzy.
Łączenie dowodów z działaniem
Nasze wskaźniki obrazują lukę w zaangażowaniu. Dowody naukowe są silne i rosną; obawy społeczne dotyczące zdrowia są stale wysokie.
Jednak politycy, media i inni uczestnicy życia społecznego rzadko łączą te dwa aspekty, przez co potężne ramy prawne nie są w pełni wykorzystywane w chwili, gdy są najbardziej potrzebne.
Instytucje zdrowia publicznego są w dobrej pozycji, aby to zmienić: muszą skupić uwagę na zdrowiu w sposobie komunikowania zagrożeń klimatycznych, naciskać na programy polityczne, które integrują, a nie rozdzielają te kwestie, oraz wymagać od podmiotów politycznych odpowiedzialności za oba te aspekty.
W centrum zainteresowania
- Przedstaw zmiany klimatyczne jako problem zdrowia publicznego. Powiązanie wpływu zmian klimatycznych bezpośrednio ze zdrowiem sprawia, że problem staje się bardziej istotny i może wzmocnić poparcie społeczne i polityczne dla działań na rzecz klimatu.
- Komunikacja międzysektorowa. Naukowcy, decydenci, media i instytucje zdrowia publicznego powinni konsekwentnie łączyć kwestie zmian klimatycznych i zdrowia, aby zniwelować obecną lukę w zaangażowaniu.
- Wykorzystaj sztuczną inteligencję do monitorowania zaangażowania społecznego. Duże modele językowe umożliwiają rzetelną, wielojęzyczną analizę literatury naukowej, debat politycznych i relacji medialnych na skalę, która byłaby niepraktyczna w przypadku ręcznego kodowania.
- Połącz dowody z działaniem. Same silne dowody naukowe nie wystarczą — skuteczna komunikacja i stałe zaangażowanie polityczne są niezbędne, aby przełożyć wiedzę na politykę adaptacji i łagodzenia skutków zmian klimatu.
- Śledź postęp wykraczający poza emisje. Monitorowanie wpływu na zdrowie, wysiłków adaptacyjnych, zaangażowania społeczeństwa i polityki obok wskaźników klimatycznych pozwala uzyskać pełniejszy obraz tego, czy Europa skutecznie reaguje na zmiany klimatu.
Raport europejski Lancet Countdown z 2026 r.
Kliknij tutaj aby przeczytać najnowszy raport z Lancet Countdown Europe śledzićs postęp w zakresie zdrowia i zmian klimatycznych w regionie.
Hedi Kriit
Hedi jest stypendystką naukową czasopisma Lancet Countdown Climate Change and Health Europe na Uniwersytecie w Heidelbergu. Ukończyła studia magisterskie z zakresu zdrowia publicznego i ekonomii. Jej rozprawa doktorska dotyczyła wpływu zrównoważonych rozwiązań transportowych na zdrowie i gospodarkę. Jej zainteresowania badawcze obejmują epidemiologię środowiskową, zdrowie mieszkańców miast oraz wpływ zmian klimatu na zdrowie populacji.
José Chen
José jest stypendystą naukowym czasopisma „Lancet Countdown on Health and Climate Change in Europe” oraz badaczem podoktorskim w ISGlobal w Hiszpanii, gdzie specjalizuje się w zdrowiu publicznym. Posiada tytuł magistra ekonomiki i zarządzania w ochronie zdrowia. Jego praca doktorska dotyczyła wskaźników zdrowotnych i translacji polityki zdrowotnej w Europie. Jego zainteresowania badawcze obejmują zrównoważoną opiekę zdrowotną, zdrowie miejskie oraz politykę zdrowotną i monitoring.
Sława Jankin
Slava Jankin jest kierownikiem katedry Data Science and Government na Uniwersytecie w Birmingham, gdzie pracuje również w School of Government i School of Computer Science. Jest zastępcą dyrektora i kierownikiem działu badań w Institute for Data and AI, dyrektorem założycielem Centre for AI in Government oraz głównym naukowcem Uniwersytetu Turing. Jego badania dotyczą wykorzystania sztucznej inteligencji i metod obliczeniowych do badania komunikacji politycznej, polityki publicznej i zarządzania. Jest członkiem grupy roboczej 5 czasopisma Lancet Countdown on Health and Climate Change oraz kieruje pracami nad polityką i zarządzaniem w ramach europejskiego czasopisma Lancet Countdown. Jego najnowsze badania koncentrują się na zaangażowaniu społeczeństwa i polityków w kwestie wpływu zmian klimatu na zdrowie, komunikacji dotyczącej klimatu i zdrowia oraz roli instytucji w promowaniu skutecznych działań politycznych.