W sercu Swansea, nadmorskiego miasta liczącego 250 000 mieszkańców w południowej Walii w Wielkiej Brytanii, dawny dom towarowy zyskuje nowe życie. Ogrody na dachach, zielone tarasy i wielopiętrowa szklarnia mają wznieść się nad energooszczędnymi apartamentowcami, oferując mieszkańcom możliwość uprawy własnej żywności, pielęgnowania ogrodów społecznościowych lub otaczania się zielenią.
To nie tylko metamorfoza miasta; to biofilny design w działaniu, który wprowadza naturę w samą istotę miejskiego życia. Dla europejskich miast zmagających się z rosnącymi upałami, powodziami i rosnącymi nierównościami, Swansea stanowi pierwszy w Wielkiej Brytanii przykład tego, jak powstający budynek, z zielenią, przestrzeniami wspólnymi i zrównoważonym projektem, może jednocześnie poprawić zdrowie, wzmocnić społeczności i zwiększyć odporność na zmiany klimatu.
Naukowcy z Uniwersytetu w Swansea, Andrew H. Kemp, Lowri Wilkie i Kirsti Bohata, opowiadają nam więcej o projekcie Swansea Biophilic Living Project.
Dobre zdrowie zależy od czegoś więcej niż tylko opieki zdrowotnej. W całej Europie coraz bardziej zależy od miejsc, w których ludzie mieszkają, pracują, uczą się i bawią, a obecnie te środowiska są pod presją. Rosnące temperatury w miastach, powodzie, zanieczyszczenie powietrza i nierówności społeczne obnażają kruchość życia w mieście, sprawiając, że projektowanie przestrzeni miejskich jest pilniejsze niż kiedykolwiek.
Środowisko zabudowane kształtuje zdrowie, równość i odporność, wpływając na ryzyko chorób przewlekłych, dobre samopoczucie psychiczne i więzi społeczne, jednak dla wielu mieszkańców miast miasta nie spełniają swoich funkcji.
Rozmowa z profesorem Sir Michaelem Marmotem, czołowym autorytetem w dziedzinie zdrowia publicznego, cenionym za przełomowe prace nad społecznymi uwarunkowaniami zdrowia i zmniejszaniem nierówności zdrowotnych, podkreśla wagę tej kwestii. Przypomina nam, że życie warte przeżycia to coś więcej niż tylko jedzenie, schronienie i sanitacja: musi ono obejmować możliwości spełnienia społecznego i wzbogacenia się poprzez kontakt z naturą. Dodaje, że sprawiedliwe działania na rzecz zrównoważonego rozwoju to kluczowa droga do równości w zdrowiu.
W Swansea ta zasada jest wdrażana w życie. Miasto włącza dostęp do natury do budownictwa socjalnego, aby każdy, a nie tylko uprzywilejowani, mógł z tego skorzystać.
W 2025 roku Walia zobowiązała się stać się pierwszym na świecie Narodem Świstaków , włączając społeczne uwarunkowania zdrowia – szeroko definiowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) jako warunki, w których ludzie się rodzą, dorastają, żyją, pracują i starzeją, a także dostęp do władzy, pieniędzy i zasobów – do polityki krajowej i lokalnej. Opierając się na Ustawie o Dobrobycie Przyszłych Pokoleń , która nakłada na organy publiczne obowiązek uwzględniania długoterminowego dobrobytu społecznego, ekonomicznego, środowiskowego i kulturowego, to małe walijskie miasto testuje, jak te polityki mogą kształtować zdrowsze i sprawiedliwsze życie w mieście.
Natura jako lekarstwo
Projektowanie biofilne , czyli celowe integrowanie elementów naturalnych w budynkach i przestrzeniach publicznych, ma mierzalny wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne.
Ustrukturyzowane interwencje oparte na naturze, czasami nazywane ekoterapia, poprawiają wyniki leczenia depresji i lęku, jednocześnie promując zaangażowanie społeczności i zachowania proekologiczne ( Isham i in., 2025 ). Dostęp do terenów zielonych i błękitnych koreluje z niższą śmiertelnością z wszystkich przyczyn, częściowo dzięki czystszemu powietrzu, zwiększonej aktywności fizycznej i silniejszym więziom społecznym ( Rojas-Rueda i in., 2019 ; Guidolin i in., 2024 ). Kontakt z naturą zmniejsza stres i wspomaga regenerację ( Ulrich, 1984 ). Regularny dostęp do terenów zielonych zmniejsza depresję i lęk, szczególnie w obszarach dotkniętych ubóstwem ( Geary i in., 2023 ).
Jednak badania konsekwentnie pokazują, że korzyści te nie są równo dzielone. Najbiedniejsze społeczności miejskie często są najbardziej narażone na upały, powodzie i zanieczyszczenia, mając jednocześnie najmniejszy dostęp do bezpiecznych, wysokiej jakości terenów zielonych, co stanowi narastający problem znany jako „sprawiedliwość w dostępie do terenów zielonych” ( Dong i in., 2024 ; Gao i in., 2023 ; Rigolon i in., 2021 ; Geary i in., 2023 ; Janeka i in., 2025 ).
Łącznie, te dowody podkreślają potencjał podejść opartych na naturze, które mogą przynieść korzyści zarówno zdrowiu ludzi, jak i planety. Projekt Swansea wyraźnie dąży do zapewnienia sprawiedliwego podziału tych korzyści, odpowiadając na pilne europejskie wyzwanie: zmniejszenie nierówności zdrowotnych w środowiskach miejskich.
Rozwiązania oparte na naturze i równość
Rozwiązania oparte na naturze (NBS), definiowane przez Komisję Europejską jako opłacalne interwencje przynoszące korzyści środowiskowe, społeczne i ekonomiczne, a jednocześnie budujące odporność, stanowią użyteczne ramy dla projektów takich jak projekt Swansea. Według WHO, NBS może poprawić jakość powietrza, zachęcić do aktywności i poprawić samopoczucie psychiczne , co pokazuje walijski program „Lokalne miejsca dla natury” , łączący ludzi w każdym wieku.
Korzyści te nie są jednak automatyczne. Bez świadomego dbania o równość, interwencje grożą wzmocnieniem, a nie zmniejszeniem istniejących dysproporcji. Ta inicjatywa ma potencjał, aby pokazać, że połączenie budownictwa socjalnego, przestrzeni wspólnych i zieleni może przyczynić się do stworzenia sprawiedliwszych i zdrowszych miast. Włączenie równości społecznej do projektu gwarantuje, że adaptacja do zmian klimatu wzmacnia również sprawiedliwość społeczną, jedną z naczelnych zasad modelu Marmot.
„ Dostęp do terenów zielonych, takich jak Vetch, dawne boisko piłkarskie w Swansea, świadczy o wielkiej dalekowzroczności naszego samorządu” – mówi mieszkaniec Swansea. „Stało się to nieocenionym źródłem zieleni dla osób starszych, takich jak ja, dając nam miejsce do spotkań, kontaktów towarzyskich i aktywności fizycznej”.
W odniesieniu do projektów takich jak nowe osiedle dodaje: „Wprowadzenie wspólnych ogrodów i przestrzeni naturalnych do budynków mieszkalnych pokazuje, jak bliskość natury w pobliżu domów może mieć realne znaczenie, szczególnie w Walii, gdzie, mimo że jesteśmy otoczeni naturą, bariery w mobilności sprawiają, że nie zawsze łatwo do niej dotrzeć”.
Narzędzie Scotland's Place Standard jasno pokazuje, że projekt naszych ulic, parków i okolic, od terenów zielonych i zabudowy mieszkaniowej po transport i bezpieczeństwo, wpływa na zdrowie, dobre samopoczucie i równość, pokazując, gdzie społeczności prosperują, a gdzie mają problemy , i ilustrując siłę zasad biofilii w codziennym życiu miejskim.
Biofilna modernizacja dla dobrego samopoczucia w mieście
Inicjatywa REPAIR: Retrofitting for the Future , finansowana przez Arts and Humanities Research Council (część brytyjskiego funduszu badań i innowacji), ma na celu ocenę wpływu wartej 30 milionów funtów (ok. 34.0 milionów euro) transformacji nieużywanego budynku handlowego w centrum miasta w pierwszą w Wielkiej Brytanii modernizację zgodną z normami biofilnymi.
Praca ta stanowi część programu badawczego o wartości 3 milionów funtów, którego celem jest zbadanie, w jaki sposób projektowanie biofilne może przyczynić się do zwiększenia równości w zakresie zdrowia i innych korzyści poprzez rewitalizację miast, łącząc wiedzę naukową z doświadczeniem życiowym społeczności.
Projekt obejmuje dziewięć pięter energooszczędnych apartamentów, zarządzanych przez spółdzielnię budownictwa socjalnego Pobl . Mieszkania te wzniosą się ponad zielonymi tarasami, wspólnymi ogrodami i wielopoziomową szklarnią, w której ryby i rośliny będą wspólnie uprawiane w obiegu zamkniętym – formie miejskiej uprawy zwanej akwaponiką. Mieszkańcy będą mieli możliwość uczestniczenia w zajęciach ogrodniczych lub po prostu cieszenia się codziennym kontaktem z naturą. Dzięki temu budynek jest zrównoważony i odporny na zmiany klimatu, oferując mieszkańcom nowe sposoby na kontakt z jedzeniem, naturą i społecznością.
Zdjęcie ©Hacer Developments Ltd/Biophilic Centre of Excellence
Jak zauważa Pobl w Internecie:
Poddana recyklingowi szara woda — oczyszczona ze zlewów, pryszniców i pralek — ma być wykorzystywana do nawadniania roślin i zielonych ścian na każdym piętrze, natomiast ogrzewanie niskoemisyjne będzie zapewniane przez dach solarny.
Oprócz natychmiastowych korzyści dla środowiska, oczekuje się, że takie modernizacje wzmocnią więzi społeczne, poprawią samopoczucie psychiczne i fizyczne mieszkańców oraz przyniosą długoterminowe korzyści społeczne i ekonomiczne, w tym niższe koszty opieki zdrowotnej, mniej dni straconych z powodu choroby i pracy, niższy poziom ubóstwa dzięki dostępności mieszkań socjalnych oraz uniknięcie ubóstwa energetycznego.
Integrując przestrzeń życiową, zawodową i społeczną, projekt taki jak ten pokazuje, że dostęp do zdrowego środowiska miejskiego może być dostępny dla każdego, a nie tylko dla osób o wyższym statusie ekonomicznym. Inicjatywa ta stanowi wzór dla innych miast europejskich dążących do skoordynowania celów w zakresie mieszkalnictwa, adaptacji do zmian klimatu i równości w dostępie do opieki zdrowotnej, pokazując, jak inwestycje w infrastrukturę społeczną mogą przynieść wielorakie korzyści społeczne.
Przekładanie polityki na działania w terenie
Inicjatywa, wpisana w walijską Strategię Zdrowia Psychicznego i Dobrostanu na lata 2025–2035 i wdrażająca zasady programu Marmot , wspiera godziwy standard życia dla wszystkich, tworzy zdrowe i zrównoważone społeczności oraz promuje zrównoważony rozwój środowiska naturalnego, a także równość w dostępie do opieki zdrowotnej. To rzadki, rzeczywisty przykład tego, jak zobowiązania polityczne przekładają się na wymierne rezultaty w miastach. Europejscy decydenci mogą wykorzystać ten przykład do opracowania podobnych strategii, szczególnie tam, gdzie nierówności zdrowotne krzyżują się z wrażliwością na zmiany klimatu.
Wspólne myślenie w różnych sektorach
Tym, co wyróżnia ten projekt, jest nie tylko biofilna modernizacja przestrzeni miejskiej, ale także wspólne działanie. Zamiast tradycyjnego modelu „odgórnego”, projekt ten łączy naukowców, decydentów, deweloperów, władze lokalne, szkoły i mieszkańców, aby wspólnie tworzyć ścieżki prowadzące do dobrego samopoczucia.
Naukowcy z tak różnych dziedzin, jak literatura angielska, antropologia i prawo, współpracują z ekologią, psychologią i zdrowiem publicznym. Współpracują z partnerami społecznymi, którzy wnoszą wiedzę specjalistyczną w zakresie planowania, modernizacji i rewitalizacji społeczności. Dzięki temu projekt może angażować nie tylko narzędzia techniczne i zarządcze, ale także narracje kulturowe – jak opowiadanie historii, sztuka społecznościowa i spekulatywne wizje przyszłości mogą kształtować wyobrażenia ludzi o zdrowszych miastach.
Traktując sam proces badawczy jako część transformacji, zespół wykorzystuje refleksję i dialog, aby kształtować sposób podejmowania decyzji, wzmacniając kolektywne przywództwo i empatię niezbędne do trwałego dobrostanu.
Inicjatywa służy również jako poligon doświadczalny dla kolektywnego przywództwa, kierowanego przez Zespół Thrive , który ustanawia zasady, coaching zbiorowy oraz Wewnętrzne Cele Rozwoju (IDGs), koncentrujące się na wewnętrznych zdolnościach, takich jak otwartość, empatia i wspólny cel – cechach niezbędnych do realnej współpracy i zmian. Dzięki temu, a także wykorzystując refleksję i dialog do kierowania decyzjami i przywództwem, projekt wzmacnia umiejętności i relacje niezbędne do budowania trwałego dobrostanu ( Schüz, 2025 ; Shrivastava i in., 2024 ; Janeka i in., 2025 ).
Droga naprzód Europy
Ponieważ Europejczycy spędzają około 90% swojego życia w pomieszczeniach , projektowanie naszych budynków nie jest już tylko wyborem estetycznym, ale priorytetem zdrowia publicznego. Projekt Swansea Biophilic Living na nowo definiuje zdrowe środowisko życia, promując równość, odporność i nadzieję. Wplatając naturę w tkankę miejską, Walia testuje, jak zmniejszyć liczbę chorób przewlekłych, poprawić dobrostan psychiczny i budować silniejsze społeczności.
Projekt wprowadza ambitne strategie, takie jak Marmot Nation i ustawa o dobrostanie przyszłych pokoleń, w życie w codziennej praktyce. W całej Europie, gdzie miasta zmagają się z rosnącymi upałami, powodziami i rosnącymi nierównościami, pokazuje, że zdrowsza i sprawiedliwsza przyszłość jest możliwa, gdy ludzie i przyroda dobrze prosperują.
W tym duchu z zadowoleniem przyjmujemy możliwości rozwijania partnerstw europejskich i budowania inicjatyw partnerskich, które na nowo analizują mieszkalnictwo socjalne, dobrostan biofilny i adaptację społeczną. Dzieląc się dowodami i najlepszymi praktykami, miasta mogą tworzyć środowiska miejskie, które autentycznie wspierają dobrostan, pokazując, jak zielone przestrzenie zorientowane na dobrostan mogą stać się standardem dla miast nie tylko w Walii, ale na całym kontynencie.
Każda strona ma partnera
Niniejszy artykuł jest efektem zbiorowej pracy zespołu projektu REPAIR: Modernizacja na przyszłość: Rozwiązania oparte na naturze dla adaptacji do zmian klimatu, finansowanego ze środków Arts and Humanities Research Council Mission Award (nr grantu: APP65361 – OPP734). Z wdzięcznością dziękujemy naszym współgłównym badaczom i partnerom społecznym, w tym kolegom z Natural Resources Wales, Pobl Group, Hacer Developments Ltd oraz Rady Miasta i Hrabstwa Swansea, których współpraca nadal kształtuje ten projekt.
Niniejszy artykuł powstał w imieniu szerszego kolektywu REPAIR, którego wspólnym celem jest propagowanie biofilnego stylu życia poprzez transdyscyplinarne podejście do kwestii równości w opiece zdrowotnej, holistycznego dobrostanu i adaptacji do zmian klimatu.
Więcej informacji na temat tej inicjatywy znajdziesz klikając ten link.
Andrzej H. Kemp
Andrew Kemp jest profesorem psychologii na Uniwersytecie w Swansea, gdzie w swojej pracy bada, jak jednostki, społeczności i miejsca mogą się rozwijać w obliczu narastających wyzwań społecznych, ekologicznych i w zakresie zdrowia publicznego. Jego badania obejmują neuronaukę afektywną, epidemiologię, nauki o dobrostanie, pozytywną psychologię egzystencjalną i psychologię klimatu, ze szczególnym uwzględnieniem tego, jak wielopoziomowe interwencje – od praktyk kontemplacyjnych po podejścia biofilne i oparte na naturze – mogą wspierać sensowne, spójne i zrównoważone życie. Jest współprzewodniczącym ważnego konkursu AHRC Mission Award na adaptację do zmian klimatu opartą na naturze i współpracuje z partnerami interdyscyplinarnymi w celu integracji myślenia systemowego, zaangażowania społeczności oraz partycypacyjnych badań metod mieszanych.
Do niedawnych publikacji należą „ Zielone leczenie: Ekoterapia jako transformacyjny model opieki zdrowotnej i społecznej ” (Current Opinion in Psychology, 2025), „ Poprawa dobrostanu poprzez lokalne społeczności: Badanie metod mieszanych dotyczące roli budowania relacji ” (Journal of Happiness Studies, 2025) i „ Poprawa dobrostanu studentów: Dowody z projektu o mieszanych efektach i porównanie z danymi normatywnymi ” (Teaching of Psychology, 2024).
Profesor Kemp jest autorem licznych publikacji, w których przedstawia koncepcje i praktyczne spostrzeżenia, które wpływają na politykę dobrostanu, innowacje w zakresie zdrowia publicznego oraz strategie adaptacji oparte na miejscu. Jego osiągnięcia naukowe zostały docenione tytułem doktora nauk na Uniwersytecie w Melbourne (2019) oraz nagrodami Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego (2019) i Stowarzyszenia Nauk Psychologicznych (2017).
Lowri Wilkie
Dr Lowri Wilkie jest psychologiem, którego praca bada dobrostan jako relację z samym sobą, innymi ludźmi i planetą. Jej badania obejmują psychologię pozytywną, naukę o dobrostanie, zmianę zachowań, psychologię środowiskową, zmiany systemowe i reformę opieki zdrowotnej.
Jest autorką licznych publikacji w recenzowanych czasopismach i rozdziałów książek, wnosząc wkład w teoretyczne ramy wyjaśniające, jak społeczeństwa mogą priorytetowo traktować dobrostan na poziomie indywidualnym, zbiorowym i systemowym. Oprócz pracy naukowej, Lowri jest nauczycielką jogi i uważności, prowadząc programy oparte na dowodach naukowych w placówkach opieki zdrowotnej i społecznościach lokalnych.
Łącząc naukę kontemplacyjną z polityką dobrego samopoczucia, pracuje nad zintegrowaniem wewnętrznej świadomości, współczucia, wspólnoty, celowego działania i kontaktu z naturą w projektowaniu systemów publicznych, wzmacniając ich zdolność do wspierania sprawiedliwego, zrównoważonego i sensownego życia.
Kirsti Bohata
Kirsti Bohata jest profesorem języka angielskiego na Uniwersytecie w Swansea, gdzie pełni funkcję współdyrektora Sieci Badawczej ds. Działań Klimatycznych (CARN) na Wydziale Nauk Humanistycznych i Społecznych oraz Centrum Badań nad Literaturą i Językiem Angielskim Walii (CREW). Jej interdyscyplinarna działalność obejmuje: Climate Lab (współpracę klimatologów i artystów), finansowaną przez Radę ds. Badań Środowiska Naturalnego (NERC); transdyscyplinarną sieć Narrating Rural Change , badającą zmiany na wsi i w rolnictwie w kontekście kryzysów klimatycznych i ekologicznych (finansowaną przez NERC i Radę ds. Finansowania Sztuki i Nauk Humanistycznych (AHRC); współpracę literacko-geograficzną, której zwieńczeniem jest Literary Atlas (mapowanie powieści z Walii). Jej praca koncentruje się na teorii postkolonialnej, teorii queer i badaniach nad niepełnosprawnością.
Do jej ostatnich publikacji należą: „Queer Square Mile: Queer Short Stories from Wales” (2022), współredagowana z Mihangel Morgan i Huw Osborne, oraz „Disability in Industrial Britain: A Cultural and Literary History of Impairment in the Coal Industry, 1880–1948” (2020), współautorstwa Alexandry Jones, Mike’a Mantina i Stevena Thompsona, sfinansowana przez Wellcome Trust. Jej debiutem książkowym był „Postcolonialism Revisited: Writing Wales in English”. Jest redaktorką serii „Library of Wales” oraz współredaktorką serii „Writing Wales in English” wydawnictwa University of Wales Press.