Het rapport 'State of Health in the EU 2021' is verschenen, gepubliceerd door de Europese Commissie in samenwerking met de OESO en het Europees Observatorium voor Gezondheidssystemen en -beleid. Het bestaat uit 29 landenprofielen en een begeleidend rapport waarin specifieke uitdagingen voor de gezondheidszorgsystemen worden beschreven.
Het is geen verrassing dat de meeste analyses zich richten op COVID-19. De analyse kijkt naar de directe en indirecte gevolgen van de pandemie en de inperkingsmaatregelen. Al bijna twee jaar domineert COVID-19 het nieuws met statistieken over infectiepercentages, vaccinatiepercentages en sterfte. In het rapport staat dat we bijna 800000 sterfgevallen als gevolg van COVID-19 hebben gezien in het EU/EER-gebied. Naar schatting zijn 49000 gezondheidswerkers omgekomen als gevolg van COVID-19 in de WHO-euroregio. In landen als Duitsland liep 70% van de laagopgeleiden het risico om ernstige COVID-19 te krijgen, vergeleken met 41% van de hoogopgeleiden. Deze cijfers geven de harde realiteit weer van een pandemie die de wereld van streek heeft gemaakt en ons hard heeft getroffen.
De verborgen schade van de pandemie
Achter deze kille statistieken schuilt een bredere ervaring van lijden, kwetsbaarheid en psychosociale nood als gevolg van de pandemie. De indirecte gezondheidsschade van COVID-19, bijvoorbeeld in de vorm van toegenomen angst en depressie, is aanzienlijk. In België meldde bijna 40% van de jongeren tussen 18 en 29 jaar in maart 2021 symptomen van depressie [1].
Veel van dit lijden is echter onzichtbaar, gestigmatiseerd en moeilijk te vatten in traditionele statistieken. Het gaat over de gevolgen van economische onzekerheid en de veranderende arbeidswereld, digitale uitsluiting, uitgestelde behandeling en daarmee samenhangende angsten. Het gaat om mensen met een handicap, kinderen die belemmerd worden in het onderwijs en sociale activiteiten, beperkte toegang tot fysieke activiteit of cultuur en kunst, de sociale ontwikkeling en het geluk van jongeren, de eenzaamheid van ouderen en nog veel meer. Sommige van deze kwesties worden in de artikelen van dit tijdschrift aangestipt.
Verantwoordelijkheid
Wie neemt de verantwoordelijkheid om maatregelen te nemen om de gezondheid en het welzijn te verbeteren? Vaak liggen gezondheidsgerelateerde problemen op het snijvlak van beleidssectoren zoals gezondheid, onderwijs, werkgelegenheid, cultuur, sociale sector.
Neem bijvoorbeeld geestelijke gezondheid. Sommige geestelijke gezondheidsproblemen vereisen medische en farmaceutische behandeling, maar vele kunnen worden behandeld op manieren die psychologische ondersteuning, gedragsmatige of sociale interventies inhouden. Hetzelfde geldt voor ongelijkheden op gezondheidsgebied, die eerder een sociaal dan een gezondheidsprobleem zijn - aangezien de oorzaken (en oplossingen) voornamelijk in het sociale domein liggen.
Deze bredere uitdagingen op het gebied van gezondheid en welzijn worden erkend door de gezondheids 
sector. Maar de sector maakt zich vooral zorgen over zijn paraatheid voor noodsituaties op gezondheidsgebied, de capaciteit van de gezondheidszorg en het personeelsbestand - zoals ook blijkt uit de EU-gezondheidstoestand in het EU 2021-rapport. Ze zijn niet in staat om passende antwoorden te geven op de bredere effecten op gezondheid en welzijn, en evenmin hebben ze de capaciteit om te helpen voorkomen dat (nieuwe) gezondheidsproblemen ontstaan.
De gezondheidszorg kampt op veel fronten met een tekort aan middelen. Dit geldt met name voor de capaciteit om de determinanten van gezondheid aan te pakken, chronische ziekten te behandelen, de psychosociale gevolgen van onze ongelijke en onhoudbare samenlevingen te verlichten en milieuproblemen op te lossen. Dit komt tot uiting in de manier waarop de COVID-19-crisis op nationaal en EU-niveau wordt aangepakt. De 'Europese Gezondheidsunie' hanteert een overwegend biomedische aanpak. Ook de EU-faciliteit voor herstel en veerkracht (RRF) legt onvoldoende nadruk op het versterken van de volksgezondheid en het welzijn, zoals recentelijk bleek uit een analyse van EuroHealthNet. Wiens verantwoordelijkheid is het dan?
Gezondheid op het kruispunt
Gezondheid en welzijn zijn het resultaat van de acties van een groot aantal sectoren en hun interactie. We hebben een meer omvattende benadering op maatschappelijk niveau nodig om de brede reikwijdte van gezondheidsgerelateerde problemen en het meer onzichtbare lijden waarmee we worden geconfronteerd, aan te pakken. Dit wordt belichaamd in de concepten Economy of Wellbeing. Het maakt gezondheids- en welzijnsresultaten niet alleen de verantwoordelijkheid van de gezondheidssector, maar van de hoogste regeringsniveaus, zoals de premier (zoals in het geval van Nieuw-Zeeland) of op het niveau van de EG (vice-)president. Dit zal een gecoördineerde, sectoroverschrijdende aanpak mogelijk maken met specifieke welzijnsbudgetten voor alle sectoren, actieplannen en prestatiemonitoring.
Het Handvest van Genève voor Welzijn, een resultaat van de 10e Wereldconferentie over Gezondheidsbevordering voor Gelijkheid, Welzijn en Duurzame Ontwikkeling, kan ons onder auspiciën van de WHO helpen om die richting op te gaan. Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om deze visie te verwezenlijken. De vele artikelen in deze editie van het EuroHealthNet Magazine weerspiegelen deze brede visie. Ze tonen de essentiële bijdragen die verschillende professionals kunnen leveren, van lokaal tot mondiaal niveau.
De 18th Editie van EuroHealthNet magazine
Jaarlijks brengen we één themanummer van het magazine en één 'open' editie uit. Dit is, zoals u zult zien, onze open editie voor 2021. De diversiteit van de onderwerpen die hier aan bod komen, weerspiegelt de diversiteit van de volksgezondheid vandaag.
De klimaatcrisis
We beginnen deze editie in Glasgow, Schotland, waar wereldleiders vorige maand samenkwamen voor onderhandelingen over klimaatverandering - COP26. We kijken naar wat daar is gebeurd en wat het betekent voor de volksgezondheid.
Gezondheidsongelijkheden
Vervolgens reizen we naar Wales, waar het Welsh Health Equity Status Report Initiative (WHESRi), opgericht door Public Health Wales en het WHO Collaborating Centre (CC) on Investment for Health and Well-being, het rapport ' Plaatsing health equity at the heart of the COVID-19 sustainable response and recovery: Building prosperous lives for all in Wales' heeft gepubliceerd. Ze lichten hun werk en een nieuw rapport toe.
Vanuit het Centre for Global Health Inequalities Research horen we over de dreiging die infectieziekten vormen voor het leven van kinderen in lage- en middeninkomenslanden. Nu de pandemie de wereldwijde vooruitgang richting de Duurzame Ontwikkelingsdoelen bedreigt, wat kunnen we doen om een eerlijke en gezonde start in het leven te garanderen?
In Wales bekijken we opnieuw een nieuw rapport, gefinancierd door Public Health Wales, dat laat zien hoe kwetsbaarheid ontstond tijdens de coronapandemie. Het rapport onderzoekt de rol van de vrijwilligers- en gemeenschapssector (VCS) en de factoren die ervoor zorgden dat deze sector snel kon inspelen op de behoeften. Hoe kunnen professionals in de volksgezondheid en beleidsmakers de waarde van deze sector benutten in toekomstige crises?
Wonen en werken
De verbanden tussen kunst, cultuur en volksgezondheid vormen een boeiend onderzoeksgebied dat zich leent voor verdere verkenning. Kunst helpt ons de menselijke ervaring te begrijpen en uit te drukken, en cultuur verbindt ons. Kunnen kunst en cultuur ons dan ook helpen bij het verwerken van het collectieve trauma dat door de pandemie is ontstaan? Dit artikel beschrijft enkele nieuwe en veelbelovende ontwikkelingen in Italië.
De verbanden tussen werk en gezondheid staan centraal in het EuroHealthNet-partnerschap. Het is altijd bemoedigend om te zien dat partners de grenzen verleggen op het gebied van gezondheidsbevordering op de werkvloer. Onze collega's in Oostenrijk lopen hierin voorop. In deze editie horen we meer over inclusiviteit in gezondheidsbevordering. Mensen met een beperking worden vaak uitgesloten van gezondheidsbevordering op de werkvloer – hoe kunnen we dit verbeteren? Lees verder om erachter te komen.
De plek voor patiënten in de volksgezondheid
Als we kijken naar de patiëntgerichte kant van de volksgezondheid en de samenhang tussen volksgezondheidsproblemen en de fysieke symptomen waarmee mensen te maken hebben, bevat deze editie twee interessante artikelen. Ten eerste kijken we naar mondgezondheid en volksgezondheid. Parodontitis is een van de meest voorkomende aandoeningen wereldwijd en treft onevenredig veel lagere inkomensgroepen. Het is te voorkomen en te behandelen door middel van interventies op gemeenschapsniveau. Collega's van de Egas Moniz Hoger Onderwijs Coöperatie leggen het probleem uit en wat we kunnen doen om vooruitgang te boeken.
Tot slot kijken we naar gezondheidsgegevens. Een beter gebruik van gezondheidsgegevens kan patiënten in staat stellen hun gezondheid te optimaliseren en onderzoek te versnellen, betoogt professor Dipak Kalra. Hij benadrukt één cruciaal element: voorlichting, voorlichting, voorlichting. We moeten de gezondheidsgeletterdheid en de kennis over gezondheidsgegevens van patiënten verbeteren als we vooruitgang willen boeken op dit gebied.
[1] Rapport over de gezondheidstoestand in de EU (2021)
Caroline Costongs
Caroline Costongs is directeur van EuroHealthNet en expert in volksgezondheid en gezondheidsbevordering. Caroline leidt een multidisciplinair team dat werkt aan Europees en (sub)nationaal beleid, belangenbehartiging, onderzoek en capaciteitsopbouw om ongelijkheden op gezondheidsgebied aan te pakken. Caroline is actief in verschillende EU- en WHO-fora, adviesraden en verschillende EU-projecten, en is lid van de ICC – International Council for the European Public Health Conference.