Zweden heeft innovatieve stappen gezet om het belang van kunst voor onze gezondheid en welzijn te benadrukken. In de regio Västra Götaland en twee andere regio's in het land is Circus Consultants betrokken bij de regionale cultuurstrategie. We spreken met Karin Skierus, werkzaam bij Circus Consultants, over hoe deze unieke rol tot stand is gekomen en de impact van cultuur op gezondheid en welzijn in Zweden.
Hoe nauw zijn kunst en gezondheid met elkaar verbonden? Het antwoord? Heel nauw. Megatrends, veroorzaakt door factoren zoals digitalisering, sociale isolatie (vooral voor ouderen), een vergrijzende bevolking en milieuproblemen, zijn slechts enkele voorbeelden van de barrières die de culturele sector en de gezondheidszorg met elkaar verbinden. Inzicht in de intrinsieke verbondenheid tussen deze gebieden laat zien hoe samenwerking tussen verschillende sectoren kan bijdragen aan een rechtvaardige, diverse en gelijkwaardige samenleving. Maar hoe kunnen unieke rollen, zoals die van circusconsultant, onze gezondheid en ons welzijn beïnvloeden?
Empowerment van omgevingen
Een van de leidende principes van het cultuurbeleid van de regio Västra Götaland is 'maatschappelijke relevantie'. Het creëren van omgevingen en organisaties die gemeenschappen versterken, is een belangrijk uitgangspunt van dit beleid. Dit is met name van vitaal belang voor achterstandsgebieden. Voor deze regio in Zweden vormen de kunst- en cultuursector een essentiële factor voor de ontwikkeling van de samenleving. De regio streeft ernaar een culturele regio te creëren die sociale gelijkheid, duurzaamheid, gendergelijkheid en diversiteit centraal stelt.
“De beslissing om deze nieuwe functie te creëren is gebaseerd op de cultuurstrategie van de Regionale Raad. Het Gewest had al adviseurs in een brede waaier van kunstvormen en zag de nood aan iemand die specifiek in het hedendaagse circus aan het werk was. Er zijn vijf leidende perspectieven voor het cultuurbeleid van de regio Västra Götaland en de regio hoopt haar gemeenschappen op te nemen in een cultureel leven dat hen echt inspireert", legt Karin uit.
Met een gevarieerde achtergrond in de kunst van het circus - van het gebruik van indrukwekkende choreografische vaardigheden, waaronder vuur en luchtacrobatiek, belichaamt Karin de kracht van de kunsten, in het bijzonder de kunst van de dans en haar vermogen om ons welzijn te versterken.
“In april 2020 ben ik begonnen als de eerste circusconsulent in de regio Västra Götaland , een regio met 1.7 miljoen inwoners in West-Zweden. Als circusconsulent werk ik als facilitator en ontwikkelaar, met als doel het circusveld te verbreden en kinderen en jongeren meer mogelijkheden te bieden om te socialiseren en zich via deze kunstvorm te uiten.”
De rol van Karins als consultant daagt de traditionele benadering van welzijn uit, die dient als een weg voor creativiteit in overheidsbeleid en een 'open democratie' omarmt, zoals vastgelegd in het VN-Verdrag inzake de Rechten van de Mens – waarin staat dat iedereen het recht heeft om deel te nemen aan het culturele leven.
Welzijn voordelen
Circus biedt, met name voor kinderen en jongeren, aantoonbaar copingmechanismen ter ondersteuning van de geestelijke gezondheid. Voordelen zoals stressvermindering, zelfvertrouwen, eigenwaarde en concrete sociale interactie geven mensen een gevoel van empowerment. In Finland toonde een onderzoek naar de 'effecten van circus op het welzijn' aan dat deze vaardigheden het dagelijks leven van mensen van alle leeftijden aanzienlijk kunnen verrijken door hen afwisseling en ontspanning te bieden. Het onderzoek benadrukte ook de inclusiviteit van deze kunstvorm, die toegankelijk is voor iedereen, inclusief mensen met fysieke en ontwikkelingsstoornissen, mensen in revalidatie met psychische problemen en gezinnen met een laag inkomen.
Of je nu alleen bent of in een groep, circustrainingen kweken moed. Er is iets bijzonders aan de onmogelijkheid van veel circusdisciplines, maar 'dapper zijn' is niet nodig om gevaarlijke dingen te doen; het gaat erom persoonlijke uitdagingen te overwinnen. Moed kan betekenen dat je je naam zegt voor een groep of dat je hals over kop door de lucht springt. Het besef hiervan en het overwinnen van je kwetsbaarheden is enorm waardevol. Door dit samen te doen, versterk je de gemeenschap.
Circusvaardigheden zijn een hulpmiddel voor een betere gezondheid, fysiek en mentaal, door beweging te gebruiken om het gevoel van eigenwaarde op te bouwen. Evenzo kunnen dergelijke vaardigheden ook een pedagogische implementatie zijn. Of je nu een toeschouwer bent, een artiest of gewoon een beginner, je zult op veel manieren zowel mededogen als moed tegenkomen. Gebouwd op het onmogelijke en buitengewone, plaatst je buiten je comfortzone en leert je omgaan met persoonlijke uitdagingen, angsten en worstelingen."
Cirkusflätan - gemeenschapsvorming
Het Cirkusflätan-project (Het Circusvlechtwerk) is een interregionale sociale onderneming, opgericht om de culturele infrastructuur rondom de circuskunst verder uit te bouwen. Door middel van toenemende infrastructuurfinanciering en dialoog tussen de gemeenten Östergötland, Stockholm en Västra Götaland, richt elke gemeente zich op perspectieven vanuit de pedagogiek, de uitvoerende kunsten en de organisatie.
“De inspiratie om samen te komen in deze onderneming begon met een gesprek waarin het gebrek aan middelen, kennis en tijd in culturele output in onze respectievelijke regio's werd benadrukt. Nu is het project geëvolueerd en omvat het nog vier regio's, wat ons het aanbod geeft om beter tegemoet te komen aan de behoeften van circuskunst.”
“ Om de gezondheid van de bevolking te meten, heb je meer nodig dan statistisch gezonde individuen en fysieke parameters. De aanwezigheid van culturele expressie is een sterke indicator van een gezonde bevolking – wanneer een gemeenschap bloeit, bloeit ook haar culturele productie. Cultuur kan ook de stem, de schreeuw, de echo en het gefluister zijn. Het zal het laatste zijn waaraan we ons vastklampen en het eerste dat ontkiemt, vertakt en verbinding maakt wanneer we nieuw terrein verkennen.”
Lees het jaarverslag 2021 van Cirkusflätan om de impact ervan in de regio's te ontdekken.
Sociale determinanten
Elisabeth Bengtsson, regionaal ontwikkelaar en senior medewerker van de afdeling Sociale Duurzaamheid in de regio Västra Götaland, illustreert hoe kunst en cultuur (in brede zin) binnen het cluster preventie en bevordering een grote impact kunnen hebben op de sociale determinanten van gezondheid. Kunst en cultuur kunnen namelijk de ontwikkeling van kinderen ondersteunen door gezondheidsbevorderend gedrag aan te moedigen, ziekte helpen voorkomen door zorgondersteuning en mensen met neurologische en ontwikkelingsstoornissen ondersteunen.
In 2019 publiceerde de WHO een rapport getiteld: 'Wat is het bewijs voor de rol van kunst bij het verbeteren van gezondheid en welzijn? Een verkennend onderzoek'. Dit onderzoek vond bewijs uit een breed scala aan studies met diverse methodologieën. Over het algemeen tonen de bevindingen aan wat wij als professionals in de volksgezondheid altijd al wisten: dat kunst een potentiële impact kan hebben op zowel de mentale als de fysieke gezondheid. De resultaten werden gegroepeerd onder twee brede thema's: preventie en bevordering, en management en behandeling. Ik ben erg blij dat ik werk voor de organisatie van Regio Västra Götaland, die deze kennis erkent en ondersteunt.