Gezondheid is niet alleen onderdeel van de economie; het is de economie zelf. Als we een eerlijkere, duurzamere en gezondere toekomst voor iedereen in Europa willen creëren, moeten we gezondheid centraal stellen in ons economisch denken. Alba Godfrey, Senior Research Coordinator bij EuroHealthNet, bespreekt dit.
Wat betekent 'welzijn' precies?
Op het eerste gezicht klinkt het eenvoudig genoeg. 'Welzijn' gaat immers over 'je goed voelen', zowel fysiek als mentaal, over je 'gezond en gelukkig' voelen. En hoewel dit rechttoe rechtaan lijkt, blijkt het bij nader inzien toch wat ingewikkelder.
De vraag is: wat is er nu echt nodig om je goed te voelen, gezond te zijn en gelukkig te zijn? Een goed startpunt voor het vinden van antwoorden is Kate Raworths ' Doughnut Economy' . Zij schetst een visie waarin welzijn afhankelijk is van toegang tot en een eerlijke verdeling van essentiële zaken zoals gezondheid, voedsel, water, energie, huisvesting, onderwijs en inkomen, zonder de planeet tot het uiterste te belasten.
De basisprincipes die ten grondslag liggen aan een goed leven
De sociale basis van het model beschrijft ook de basisprincipes die ten grondslag liggen aan een goed leven; niet alleen materiële behoeften, maar ook fundamentele menselijke behoeften zoals sociale en gendergelijkheid, ondersteunende netwerken, een politieke stem, en vrede en rechtvaardigheid. Cruciaal is dat deze essentiële zaken alleen de basis kunnen vormen voor een veilige en rechtvaardige ruimte waarin de mensheid kan floreren als ze omgeven is door een ecologisch plafond. Met andere woorden, als de planeet zelf een veilige omgeving is om in te leven.
Wordt het al ingewikkelder? Ja, misschien wel. Het voelt misschien zelfs alsof we afstappen van dat oorspronkelijke idee van 'gezond en gelukkig' zijn. In werkelijkheid bewegen we ons naar een vollediger begrip van wat dat werkelijk betekent. Als we er beter naar kijken, gaan de Sociale Stichting en het Ecologisch Plafond fundamenteel over gezondheid. Dit is gezondheid in de breedste zin van het woord. We hebben het niet alleen over voorschriften en wachttijden voor zorg, maar over de sociale, economische, commerciële, politieke en omgevingsbepalende factoren van gezondheid – de omstandigheden waarin mensen geboren worden, opgroeien, leven, werken en ouder worden.
Als we het zo bekijken, is gezondheid niet slechts een onderdeel van de Donut; het is de kern ervan.
Een welzijnseconomie is, in de termen van Doughnut, een economie die iedereen in staat stelt een gezond en gelukkig leven te leiden, met waardigheid en een doel, binnen de grenzen van de planeet . En het sleutelwoord hier is iedereen . Een samenleving die sommigen laat floreren terwijl anderen het moeilijk hebben, is niet echt een welzijnseconomie. Het verminderen van ongelijkheden op het gebied van inkomen, geslacht, geografie en generaties staat centraal in dit model.
Welzijn ontstaat niet in isolatie
Door welzijn te koppelen aan gezondheid in de breedste zin van het woord, begrijpen we dat welzijn geen op zichzelf staand proces is, maar juist een collectieve inspanning. Individueel welzijn is nauw verbonden met het welzijn van de gemeenschap en de samenleving. Sociale cohesie en vooruitgang zijn essentieel voor een goede levenskwaliteit . We zitten dus letterlijk allemaal in hetzelfde schuitje.
Voor sommigen lijkt het misschien vreemd dat een organisatie als EuroHealthNet (gericht op volksgezondheid) welzijnseconomische ideeën bespreekt en promoot. Ik bedoel, is dat niet een taak voor economen? Maar als we deze bredere definitie van welzijn bekijken, is het volkomen logisch. Gezondheid wordt gevormd door onze economieën, samenlevingen en omgeving. Het past perfect bij de volksgezondheid, en degenen die in de gezondheids- en sociale sector werken, spelen hierbij geen bijrol, maar zijn essentieel voor de discussie.
Daarmee worden sectorale verschillen gedicht en krijgen beleidsmakers inzicht in hoe professionals op het gebied van gezondheid en sociale zaken kunnen bijdragen aan welzijnseconomische discussies. Bovendien wordt economen duidelijk gemaakt hoe belangrijk het is om gezondheid centraal te stellen in hun denken.
Economisch gezien zinvol
Het gaat hier niet alleen om waarden; de cijfers spreken voor zich. Een goede gezondheid is iets waar we ons allemaal in kunnen vinden en wat we allemaal nastreven, voor onszelf en voor onze dierbaren. Investeren in omstandigheden die de gezondheid bevorderen is niet alleen moreel verantwoord, maar ook economisch. Onderzoek toont aan dat elke euro die in de volksgezondheid wordt geïnvesteerd, potentieel tot wel 14 euro aan economische voordelen kan opleveren, voornamelijk door lagere zorgkosten, verhoogde productiviteit en een sterkere sociale cohesie.
De klimaatverbinding
Dan is er nog de klimaatverbinding. De link tussen gezonde mensen en een gezonde planeet is niet alleen poëtisch , maar ook praktisch en reëel. [i] Investeren in betere milieuomstandigheden, om ervoor te zorgen dat de planeet een veilige en gezonde plek is voor iedereen, is zowel een ethische noodzaak als een slimme economische strategie. Een recent systematisch overzicht, gepubliceerd in The Lancet Planetary Health, laat zien dat veel studies aantonen dat de kosten van 'netto nul'-beleid ruimschoots worden gecompenseerd door de economische voordelen die verband houden met de gezondheid. Het aanpakken van luchtvervuiling, ongezonde voeding en gebrek aan lichaamsbeweging zijn belangrijke aandachtspunten.
Hoe gaan we nu verder?
Net als bij de definitie van 'welzijn' is er geen eenduidig antwoord. Maar we kennen wel een aantal essentiële zaken. Eén daarvan is het belang van samenwerking tussen overheidsniveaus en sectoren – gezondheid, onderwijs, milieu, financiën – om een samenwerkende kracht te creëren van samenhangend beleid dat de realiteit weerspiegelt. Een andere essentiële factor is samenwerking met gemeenschappen. Een welzijnseconomie moet inclusief en participatief zijn, vertrouwen opbouwen en geworteld in levenservaringen, en inspelen op de behoeften van mensen, zowel nu als in de toekomst.
Ook van overheden is actie nodig. Dat betekent wetgeving die welzijnsdoelen vastlegt, duidelijke mandaten voor actie biedt, ondersteund door budgetten en langetermijnactieplannen. Het betekent regulering van de private sector, met name waar bedrijfsbelangen de gezondheid ondermijnen. Cruciaal is ook dat we meten wat er echt toe doet. We moeten afstappen van het beoordelen van de economische prestaties van een land op basis van militaire uitgaven of vervuilende industrieën, en ons in plaats daarvan richten op wat er werkelijk toe doet: de gezondheid en het welzijn van mensen . Het monitoren van resultaten is essentieel om de impact aan te tonen en verantwoording af te leggen.
Misschien hebben we vooral leiderschap nodig. We hebben toegewijde, gedreven individuen en organisaties nodig die het voortouw nemen en verandering teweegbrengen op het hoogste beleidsniveau en in de praktijk in lokale gemeenschappen. We hebben allemaal invloed en zeggenschap in zowel ons professionele als persoonlijke leven, of het nu gaat om de publieke dienstverlening, het maatschappelijk middenveld, het bedrijfsleven of een lokale gemeenschapsgroep – onze stem doet ertoe. Het is nu tijd om in actie te komen. De overstap naar een welzijnseconomie zal niet van de ene op de andere dag gebeuren, maar het is noodzakelijk en bovenal mogelijk.
Het besef dat gezondheid niet slechts een sector is, maar een rode draad door alle aspecten van ons leven, is wat mij op de been houdt, zelfs op dagen waarop het lijkt alsof we achteruitgaan in plaats van vooruit.
Door gezondheid centraal te stellen in deze transitie, kunnen we de focus verleggen en verandering teweegbrengen. Zo komen we in de richting van een welzijnseconomie die is gebaseerd op gelijkheid, veerkracht en zorg.
Alba Godfried
Alba is coördinator van het onderzoeksplatform. Ze richt zich op milieugezondheid en gezondheidsgelijkheid en helpt baanbrekend onderzoek te vertalen naar beleid en praktijk, en pleit voor een groene en rechtvaardige transitie. Alba leidt de bijdrage van EuroHealthNet aan een aantal Horizon Europe- en Horizon 2020-projecten, waaronder BEST-COST (voor het verbeteren van methodologieën voor de sociaaleconomische kostenbeoordeling van milieustressoren zoals luchtvervuiling), PSLifestyle (voor het co-creëren van een online tool waarmee iedereen persoonlijke stappen kan zetten naar een duurzamere levensstijl), BlueAdapt (voor het aanpassen aan klimaatverandering in onze wateren op manieren die de gezondheidseffecten verminderen) en RESONATE (voor het opbouwen van individuele en gemeenschappelijke veerkracht door middel van natuurtherapieën).