De afgelopen jaren is de prevalentie van obesitas bij kinderen in heel Europa gestaag toegenomen, wat een aanzienlijke bedreiging vormt voor het welzijn van de jongere generatie op het continent. Deze volksgezondheidscrisis heeft geleid tot een gezamenlijke inspanning om de diepere oorzaken van obesitas bij kinderen aan te pakken en een gezondere levensstijl voor kinderen te bevorderen.
De Best-ReMaP Joint Action (JA), geleid door het Nationaal Instituut voor Volksgezondheid van Slovenië (NIJZ), is een bewijs van de kracht van samenwerking op het gebied van de volksgezondheid. Dit initiatief bracht 36 partners uit 24 Europese en toetredende landen samen om het implementatiepotentieel van drie belangrijke voedsel- en voedingsbeleidsmaatregelen te onderzoeken: herformulering van voedsel, beperkingen op de marketing van voedsel voor kinderen, en openbare voedselaankopen.
Het drie jaar durende traject van de Best-ReMaP JA heeft beleidsmakers niet alleen een schat aan hulpmiddelen opgeleverd, maar ook waardevolle begeleiding geboden bij het creëren van een gezondere voedselomgeving voor toekomstige generaties. Deze gezamenlijke inspanning demonstreert de diepgaande impact van pan-Europese samenwerking bij het aanpakken van complexe uitdagingen op het gebied van de volksgezondheid. We horen van de experts van NIJZ om te ontdekken waarom een pan-Europese samenwerking essentieel is om deze volksgezondheidscrisis aan te pakken.
Het is geen geheim dat obesitas bij kinderen een groeiend probleem is, waarbij het aantal gevallen van obesitas jaar na jaar stijgt. We weten dat zwaarlijvige kinderen zeer waarschijnlijk zwaarlijvige volwassenen zullen worden, wat naarmate ze ouder worden tot veel lichamelijke en geestelijke gezondheidsproblemen leidt, waaronder vormen van kanker en diabetes. Voorkomen dat jongeren zwaarlijvig worden, is een investering in de gezondheid gedurende hun hele leven.
De afgelopen decennia is de omgeving waarin we leven substantieel veranderd en hebben we nu meer ongezond voedsel beschikbaar dan ooit. Hoewel de verantwoordelijkheid vaak bij individuen ligt om gezonde keuzes te maken, is dit eenvoudigweg niet mogelijk als er in hun omgeving geen gezonde keuzes beschikbaar zijn.
Samenwerkingsinitiatief pakt obesitas bij kinderen aan
De groeiende bezorgdheid over obesitas bij kinderen heeft geleid tot een gezamenlijke inspanning om dit urgente probleem aan te pakken. Een Joint Action (JA) – een reactie op EU-niveau om nationale autoriteiten, academici en non-profitorganisaties in de hele EU te helpen samenwerken om een gemeenschappelijk probleem aan te pakken – ontstond als een EU-breed initiatief om de samenwerking tussen nationale autoriteiten te bevorderen, academische instellingen en non-profitorganisaties in het hele blok. Door deze kans te grijpen, hebben we een consortium opgericht, JA Best-ReMaP, dat een diverse groep van 36 partners uit 24 Europese landen samenbrengt. Dit inclusieve netwerk omvat entiteiten van ministeries van Volksgezondheid en nationale gezondheidsinstituten tot universiteiten. Maar wat had deze diverse groep gemeen? Ze waren allemaal toegewijd aan het verbeteren van de gezondheid en voeding van kinderen.
Om dit te doen moeten we de obesogene leefomgevingen waarin sommige kinderen leven aanpakken. Obesogene omgevingen bevorderen de gewichtstoename door voedsel met een hoge energiedichtheid beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar te maken, en door kinderen bloot te stellen aan de marketing van ongezond voedsel. Tegelijkertijd maken deze omgevingen het moeilijk om af te vallen, bijvoorbeeld door beperkte mogelijkheden voor actief vervoer, zoals fietsen of wandelen, of door weinig ruimte voor kinderen om buiten te spelen.
We weten dat kinderen uit gezinnen met minder middelen een grotere kans hebben om in een ongezonde omgeving te leven, wat leidt tot meer obesitas bij kinderen. Rekening houdend met deze factoren wilde Best-ReMaP ervoor zorgen dat elk initiatief om obesitas bij kinderen terug te dringen ook de ongelijkheid in obesitaspercentages zou verminderen.
Handel nu: obesitas bij kinderen aanpakken
De focus van de Best-ReMaP Joint Action lag op het aanpassen, repliceren en implementeren van effectieve gezondheidsinterventies. We concentreerden ons op praktijken die op meerdere gebieden succesvol waren.
Het eerste van die gebieden was het monitoren en herformuleren van bewerkte voedingsmiddelen , wat de autoriteiten hielp maatregelen te nemen om bestaande bewerkte voedingsproducten gezonder te maken. Hoewel niet alle bewerkte voedingsmiddelen ongezond zijn, bevatten sommige – met name ultrabewerkt voedsel – vaak extreem veel calorieën, suikers en vetten.
We hebben een gestandaardiseerd Europees systeem ontwikkeld en geïmplementeerd om te monitoren welk voedsel wordt aangeboden en wat de voedingswaarde ervan is, en om de beste praktijken en mogelijkheden voor herformulering te identificeren – het veranderen van de verwerking en samenstelling van voedsel. Maatregelen om de herformulering te verbeteren kunnen producenten ertoe aanzetten hun producten om te zetten in gezondere opties.
Uit onze monitoring bleek dat de samenwerking in Best-ReMaP heeft bijgedragen aan de toename van het aanbod van gezondere bewerkte voedselopties (door het verminderen van zout, suiker en vet uit bewerkte voedingsmiddelen) dat beschikbaar is op de EU-markten.
Vermindering van de blootstelling aan voedselmarketing
Het tweede aandachtspunt was het terugdringen van voedselmarketing gericht op kinderen . Best-ReMaP heeft nieuwe monitoringmethoden ontwikkeld die een beter inzicht geven in de omvang en de mate waarin kinderen worden blootgesteld aan schadelijke voedselmarketing via een breed scala aan kanalen, zowel online als offline.
Een samenwerking tussen Best-ReMaP en WHO Europa leidde tot een update van het voedingsprofielmodel van WHO Europa, dat landen hielp beleid te ontwikkelen om de marketing van ongezond voedsel tot kinderen te beperken. Kwetsbare kinderen vormden een bijzondere focus van het bijgewerkte model. Een ander resultaat van de inspanningen van Best-ReMaP was dat enkele EU-lidstaten een gedragscode hebben aangenomen.
Gebruik maken van overheidsopdrachten
Het derde en laatste aandachtspunt was de openbare aanbesteding van gezonde voeding in openbare instellingen , waaronder alle aankopen van voedsel en het contracteren van cateringdiensten door overheidsinstanties. Openbare aanbestedingen beïnvloeden zowel de voedselconsumptie als de voedselproductie en kunnen de voedselomgeving voor kinderen in openbare instellingen, zoals scholen, verbeteren.
Om de praktijken te verbeteren, begonnen Best-ReMaP-partners met een analyse van de inkoopsituatie in hun eigen land. De bevindingen werden gebruikt om een intersectorale werkgroep in de deelnemende lidstaten op te richten.
We hebben ook kennis opgebouwd, de goede praktijken geïmplementeerd en getest, en minimumcriteria opgesteld voor duurzame, sociale en milieuvriendelijke lokale voedselomgevingen. Om al het werk op het gebied van overheidsopdrachten samen te vatten, hebben we een overzicht gemaakt van casestudies met de geleerde lessen.
Prestaties (opnieuw) in kaart brengen en vooruitkijken
Terugkijkend op het werk van Best-ReMaP zijn we trots op de succesvolle nationale implementatie van best practices op alle drie de beleidsterreinen. Onze inzet om de ongelijkheid op gezondheidsgebied terug te dringen vormde de rode draad die al het werk van Best-ReMap met elkaar verbond.
In alle drie beleidsgebieden heeft onze samenwerking raamwerkmodellen ontwikkeld en verbeterd met de zeer concrete, op de volksgezondheid gerichte acties die zijn geïdentificeerd. De twee meest veelbelovende duurzaamheidsacties van Best-ReMaP zijn de voedselinformatiedatabase, die is erkend door de Gezamenlijke Onderzoeksraad van de EU, en het scorebord voor de duurzaamheid van het voedselsysteem voor het EU-semester. De samenwerking met diverse initiatieven van belanghebbenden op zowel EU- als nationaal niveau heeft bijgedragen aan en zal blijven bijdragen aan het maximaliseren van de impact van deze instrumenten.
Alle Best-ReMaP-resultaten werden opgenomen in een 'Definitief Integratie- en Duurzaamheidsplan', waarin voorgestelde beleidsmaatregelen en manieren werden samengevat om bestaande acties op Europees en nationaal niveau te wijzigen. Het rapport en de opties voor implementatie zijn besproken met verschillende belanghebbenden op EU- en nationaal niveau.
Het allerbelangrijkste is dat we blij zijn om te zien dat de Best-ReMaP-praktijken op alle drie de gebieden op EU-niveau vooruitgang zullen boeken door de komende gezamenlijke actie PreventNCD van januari 2024 tot eind 2027.
De Best-ReMaP Joint Action is een goed voorbeeld van Europese samenwerking om de gezondheid en voeding van kinderen te verbeteren door gezamenlijk te leren over de implementatie van goede praktijken. Acties en resultaten van Best-ReMaP ondersteunen het EU4Health-programma, het EU-initiatief Healthier Together, het EU-project Beating Cancer en de strategische richtingen van Farm to Fork van de EU.
Dr. Mojca Gabrijelčič Blenkuš
Dr. Mojca Gabrijelčič is een arts, specialist op het gebied van de volksgezondheid en gepromoveerd in de sociale wetenschappen. Haar interessegebieden en expertise zijn benaderingen van gezondheidsbevordering, overheidsbeleid, gezondheidsgelijkheid en welzijnseconomie, voeding en fysieke activiteit, ouder worden en kwetsbaarheid en kwaliteit van leven. Mojca was de wetenschappelijk coördinator van de JA Best-ReMaP 2020 – 2023 en zij zal de WP-coördinator voor beleidsduurzaamheid zijn in de nieuwe JAPrevent NCD 2024 – 2027. Als voormalig president van EuroHealthNet is zij ere-adviseur van de Raad van Bestuur van het EuroHealthNet Partnership .
Petra Ozbolt
Petra Ožbolt is een junior onderzoeker werkzaam bij het Instituut van het Centrum voor Kennisonderzoek en Ontwikkeling. Petra heeft een masterdiploma in voeding behaald aan de Faculteit Biotechnologie in Ljubljana, Slovenië. Ze werkt aan het Best-ReMaP-initiatief en zal vanaf 2024 betrokken zijn bij een gezamenlijke actie Prevent NCD (gebieden: lichaamsbeweging en werkpakket 4 over de duurzaamheid van beleid).
Monika Robnik Levart
Monika Robnik Levart studeerde Sanitairtechniek aan de Faculteit der Gezondheidswetenschappen van de Universiteit van Ljubljana. In 2017 behaalde zij haar masterdiploma. Momenteel werkt Monika bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid (NIJZ) als sanitair ingenieur. Ze is vooral geïnteresseerd in de gebieden ouder worden, ongelijkheid en voeding.