Neunerhaus, een Oostenrijkse sociale organisatie, biedt mensen die dakloos zijn een reddingslijn en niet alleen maar een helpende hand. In dit artikel werpt Elisabeth Hammer, algemeen directeur van neunerhaus, licht op de complexiteit van dakloosheid en vertelt hoe deze organisatie essentiële ondersteuning en gezondheidszorg biedt en krachtig pleit voor sociale inclusie. Het is niet alleen de lichamelijke gezondheid die eronder lijdt als u dakloos wordt; je mentale welzijn krijgt ook een verwoestende klap. Door te investeren in betaalbaarheid, ondersteunende diensten uit te breiden en prioriteit te geven aan geestelijke gezondheidszorg, kunnen we het verhaal van dakloosheid herschrijven voor een meer inclusieve samenleving voor iedereen.
Het is een koude lentenacht en ik reis met de metro naar het centrum van Brussel. Terwijl de trein een van de metrostations binnenrijdt , stapt er een vrouw in. Ze is elegant gekleed in een oversized spijkerjasje en wordt vergezeld door een klein hondje. Ze houdt een gedeukt papieren bekertje stevig vast en is op zoek naar niets meer dan een glimlach en wat kleingeld.
Terwijl ze de twee vrouwen nadert die tegenover mij zitten, deinzen ze terug en kijken haar minachtend aan, zonder zelfs maar een glimlach te onderbreken. Helaas is dit oordeel de realiteit voor velen die in precaire omstandigheden leven.
Er is een beroemd spreekwoord uit mijn thuisland Wales: we komen allemaal op dezelfde manier deze wereld binnen en gaan op dezelfde manier weg – wat betekent dat we, ondanks de verschillende paden die we bewandelen, allemaal een gemeenschappelijke menselijkheid en kwetsbaarheid delen. Compassie is gratis in dit leven en het is een basisgeld dat voor ons allemaal beschikbaar is. Dus waar is deze menselijkheid en compassie als het gaat om het hebben van empathie voor degenen die te maken krijgen met leven in barre omstandigheden? Dit gebrek aan empathie is precies wat organisaties als Neunerhaus proberen te veranderen.
Dakloosheid bestrijden met compassie en steun
De Weense sociale organisatie Neunerhaus zet zich onvermoeibaar in voor de waardigheid en het welzijn van deze gemarginaliseerde gemeenschap, die vaak naar de rand van de samenleving wordt gedrukt met beperkte sociale, politieke en economische macht. Neunerhaus pleit voor mededogen en sociale inclusie en stelt mensen die risico lopen op armoede in staat een zelfredzaam leven op te bouwen. Ze bieden essentiële ondersteuning, waaronder medische zorg, huisvesting en advies, om mensen te helpen hun leefomstandigheden blijvend te verbeteren. Hun uiteindelijke doel? De vicieuze cirkel van dakloosheid doorbreken en duurzame oplossingen creëren voor een toekomst vol waardigheid en onafhankelijkheid.
“Onze gebruikers komen met veel verschillende soorten vooroordelen te maken. Naast ons dagelijks werk willen wij bij neunerhaus ook naar de buitenwereld benadrukken dat er niet alleen ‘DIT ENE beeld van de daklozen’ bestaat, maar dat dakloosheid iedereen kan treffen, en sneller dan je zou denken – vooral in deze barre economische tijden. In ons dagelijks werk horen we vaak: 'Ik had nooit gedacht dat dit mij zou overkomen.' Daarom laten we de getroffenen voor zichzelf spreken en concentreren we onze campagnes en public relations op het maken van een echt verschil in de hoofden en harten van mensen”, legt Elisabeth Hammer uit, een sociaal wetenschapper en algemeen directeur bij neunerhaus en voorzitter van de Federale Werkgroep voor de Gezondheidszorg. Daklozenhulp (Bundesarbeitsgemeinschaft Wohnungslosenhilfe (BAWO).
Oorzaken en gevolgen
"Ik had nooit gedacht dat mij dit zou overkomen." Deze zin herinnert ons op sterke wijze aan de kwetsbaarheid van het leven en hoe snel de omstandigheden voor iedereen kunnen veranderen.
Dakloosheid is een complex probleem. Het heeft vele oorzaken en verstrekkende gevolgen. In Oostenrijk neemt het aantal mensen dat dakloos wordt toe, net als in veel andere landen in Europa, en de redenen daarvoor zijn net zo divers als de getroffen mensen, variërend van persoonlijke crises zoals scheiding, ziekte en baanverlies. Het zijn echter niet alleen persoonlijke crises die tot een toename van dakloosheid leiden. De crisis rond de kosten van levensonderhoud en de oorlog in Oekraïne hebben velen in beroering gebracht.
Dit zijn ongekende crisistijden die mensen in wanhopige situaties kunnen brengen. De meest recente gegevens van FEANTSA – de Europese Federatie van Nationale Organisaties die zich inzetten voor daklozen – suggereren dat er momenteel 895,000 mensen dakloos zijn in de Europese Unie (EU) . Om het botweg te zeggen: dit cijfer komt overeen met een bevolking die vergelijkbaar is met die van Marseille of Turijn, die elke nacht op straat slaapt. Alleen al in Oostenrijk staan meer dan 20,000 mensen geregistreerd als dakloos.
“De huidige crises verergeren de situatie en treffen maatschappelijke groepen voor wie de mogelijkheid om hun huis te verliezen nooit voor mogelijk werd gehouden. Prijsstijgingen, inflatie, stijgende energie- en huisvestingskosten en structurele uitsluitingen op de huizenmarkt leiden tot een toename van het aantal getroffen mensen”, legt Elisabeth uit.
Armoede maakt je ziek, ziekte maakt je arm
Welke invloed heeft dit op iemands gezondheid en welzijn? De correlatie tussen armoede en een slechte gezondheid valt niet te ontkennen, en heeft niet alleen gevolgen voor de fysieke gezondheid van mensen, maar ook voor het mentale welzijn. Het krachtige motto van Neunerhaus: 'Armoede maakt je ziek, ziekte maakt je arm' versterkt de trieste realiteit van dit feit.
Sociaaleconomische factoren zoals een stabiele baan, veilige huisvesting en toegang tot gezond voedsel hebben een grote invloed op onze gezondheid. Deze sociale determinanten van gezondheid kunnen tot wel 55% van de gezondheidsuitkomsten beïnvloeden . Het aanpakken van deze factoren kan de algehele gezondheid verbeteren en langdurige ongelijkheden verminderen. Om dit te bereiken is een gezamenlijke inspanning van alle sectoren nodig, inclusief overheidsinstanties en maatschappelijke organisaties.
Om de verbanden tussen armoede, gezondheid en sterfte aan te pakken, heeft Neunerhaus een inclusief zorgsysteem opgezet en bijna twintig jaar geleden een mobiele doktersdienst opgericht. Deze dienst biedt zorg op maat aan daklozen en mensen zonder zorgverzekering. Deze diensten zijn samengevoegd in het Neunerhaus Gezondheidscentrum , dat een scala aan verpleegkundige, medische, tandheelkundige en geestelijke gezondheidszorg biedt. Neunerhaus zet zich in voor de toegang tot gezondheidszorg voor gemarginaliseerde bevolkingsgroepen en biedt daarom ook essentiële sociale en lotgenotenondersteuning via het Neunerhaus Café en het dierenartsencentrum, waarmee vertrouwen en betrokkenheid in de gemeenschap worden bevorderd.
"[Zowel het café als het veterinaire zorgcentrum] zijn essentiële diensten die sociale participatie garanderen en bijdragen aan de gezondheid van mensen door isolatie en uitsluiting tegen te gaan. Het neunerhaus Café biedt een betaalbare, warme en gezonde maaltijd, terwijl de vrijwillige dierenartsen in het neunerhaus Veterinaire Zorgcentrum Deze diensten zorgen vaak gratis voor de vaak laatste (dier)gezellen van dak- en thuislozen. Deze diensten bouwen vaak een aanvankelijk vertrouwen op, versterken de relaties en effenen de weg naar het ontvangen van zorg via een gezondheidscentrum”, legt Elisabeth uit.
"Ik probeer gezond te eten, zo vegetarisch mogelijk. Ik kook veel thuis, maar als het geld halverwege of aan het eind van de maand op is, kom ik naar café Neunerhaus", zegt Jenny S., een 28-jarige. -jarige die al jaren geen vaste verblijfplaats heeft en in therapie is vanwege een psychische aandoening, maar plannen heeft om op scholen geweldpreventiewerk te doen.
Het overwinnen van barrières ter ondersteuning van de geestelijke gezondheid en het welzijn
Ondanks deze inspanningen blijft de toegang tot ondersteunende diensten een uitdaging voor velen die met dakloosheid te maken hebben. Barrières zoals administratieve hindernissen, het ontbreken van een ziektekostenverzekering en het stigma rond mensen die in barre omstandigheden leven, weerhouden individuen er vaak van om hulp te zoeken. neunerhaus bestrijdt deze barrières door begeleiding, ondersteuning en vertaaldiensten aan te bieden, en ervoor te zorgen dat gemarginaliseerde individuen toegang krijgen tot de zorg en ondersteuning die ze nodig hebben.
“Bij neunerhaus hebben we gezondheids- en sociale vraagstukken altijd gecombineerd. Onze ervaring leert dat onzekere levensomstandigheden mensen ziek maken – zowel lichamelijk als geestelijk. Gebruikers hebben naast hun eigen vier muren ook psychosociale ondersteuning nodig. Deze wordt verzorgd door neunerhaus Housing First en Mobile Assisted Living met een interdisciplinair ondersteuningsteam dat bestaat uit maatschappelijk werkers, peer-counselors en specialisten op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg”, zegt Elisabeth.
De COVID-19-pandemie heeft licht geworpen op de scheuren in onze gezondheidszorgsystemen en op de urgentie van het aanpakken van de geestelijke gezondheid binnen de daklozengemeenschap. Als reactie hierop breidde neunerhaus zijn diensten uit en introduceerde nieuwe initiatieven zoals de praktijk voor geestelijke gezondheidszorg (Praxis Psychische Gesundheit) en de gezondheidsadvies- en ondersteuningslijn van neunerhaus in samenwerking met de stad Wenen om het mentale welzijn van mensen die getroffen zijn door dakloosheid te verbeteren. In 2023 vonden ruim 1,500 medische telefonische consulten plaats, waarvan een derde afkomstig was van ziekenhuizen, apotheken en artsen.
“We hebben een toenemende vraag naar sociale werkbegeleiding opgemerkt, die hand in hand gaat met medische zorg in het Neunerhaus Gezondheidscentrum. Terwijl er in 1,500 meer dan 2019 counselingsessies waren, waren er in 2020 al tweederde meer met 2,500 consultaties. een grotere behoefte aan begeleiding, uitwisseling, hulp en doorverwijzing. Als gevolg hiervan is het onderwerp geestelijke gezondheid tijdens de pandemie een sterk aandachtspunt en uitdaging voor ons geweest”, aldus Elisabeth.
Beleefde ervaringen bieden ook een unieke en onschatbare vorm van ondersteuning die niet alleen transformatief kan zijn voor individuen, maar ook voor gemeenschappen en samenlevingen. Dit is niets belangrijker dan het ondersteunen van de geestelijke gezondheid van mensen die dakloos zijn. "Onze collega-medewerkers helpen bij het doorbreken van vooroordelen en creëren een ondersteunende omgeving om over problemen te praten en om hulp te vragen. Dakloze collega's hebben zelf dakloosheid ervaren. Na een opleiding op het neunerhaus Peer Campus werken ze zelf als collega-medewerkers in de dakloosheidszorg. zij gebruiken hun gereflecteerde kennis en ervaring om andere daklozen te helpen”, vervolgt Elisabeth.
Monika M. woont in een instelling die wordt gerund door het Weense Daklozenhulpcentrum en voltooide eerder dit jaar haar training voor collega-medewerkers. Ze legde uit: "Ik herinner me een cliënt die regelmatig van de straat kwam; ze zat altijd in dezelfde hoek. Ik at en sliep gewoon. En ik ging gewoon naast haar zitten en vroeg hoe het met haar ging. Ze kwam echt uit zichzelf. Voor het eerst had ze een glans op haar gezicht. Dat was voor mij het beste gevoel. "
misvattingen
Dakloosheid wordt niet gedefinieerd door één enkel beeld. Iedereen kan in moeilijke tijden terechtkomen. Organisaties zoals Neunerhaus bestrijden deze misvatting door de stemmen van mensen die dakloos zijn te versterken en empathie te bevorderen, niet alleen bij het publiek, maar ook binnen de gezondheidszorg en sociale systemen.
Veel daklozen en onverzekerde mensen worden geconfronteerd met stigmatisering, schaamte en vooroordelen wanneer ze medische zorg en gezondheidszorg zoeken. “Een patiënt vertelde ons ooit dat haar e-card door de doktersassistente met een zakdoek was aangeraakt”, vertelt Elisabeth. Neunerhaus is er om dit script om te draaien door een uitnodigend gezondheidscentrum aan te bieden en de boodschap te sturen: 'jij doet er toe.'"
"Ook ons Neunerhaus Gezondheidscentrum doorbreekt alle vooroordelen en demonstreert onze basishouding van 'jij bent belangrijk'. Grote, mooie, lichte, nieuwe kamers die, net als de mensen die er werken, vriendelijk en gastvrij zijn. Wat is de eerste indruk die veel patiënten krijgen als ze binnenkomen? 'Wauw, dit ziet eruit als een 'normaal' gezondheidscentrum.' Ja, natuurlijk, dat is wat het moet zijn!" vervolgt ze.
De gevolgen van dakloosheid worden onevenredig zwaar gevoeld door bepaalde demografische groepen, zoals vrouwen. Hun behoeften worden vaak over het hoofd gezien omdat ze verborgen blijven vanwege angst of huiselijk geweld. Het aanpakken van de specifieke behoeften van deze gemarginaliseerde groepen is van cruciaal belang voor de effectieve bestrijding van dakloosheid.
Elisabeth benadrukt: “Ongeveer een derde van de daklozen en daklozen zijn vrouwen. Ze zijn vaak onzichtbaar, enerzijds omdat ze in zogenaamde ‘verborgen dakloosheid’ blijven zitten en gewelddadige relaties accepteren omdat het hen een plek biedt om te wonen; anderzijds omdat ze – ook in het dagelijks leven en in het straatbeeld – minder opvallen en hun precaire situatie zo goed en zo lang mogelijk proberen te verbergen.”
De Europese huizencrisis: wat is de impact op het welzijn?
In heel Europa kampt de woningcrisis met torenhoge huur-, hypotheek- en energiekosten. Huishoudens met een laag inkomen zijn bijzonder kwetsbaar, omdat zij bijna de helft van hun besteedbaar inkomen uitgeven aan huisvesting. Dit gebrek aan betaalbare woningen is niet langer een marginaal probleem; het drijft steeds meer mensen in de richting van dakloosheid en kwetsbare woonsituaties . Het probleem vindt zijn oorsprong in een decennium van stijgende huizenprijzen ( 37% in de EU tussen 2010 en 2021 ), waardoor ook de huren met 16% zijn gestegen . Terwijl de gemiddelde EU-inwoner 19% van zijn of haar inkomen aan huisvesting besteedt, worden mensen met een laag inkomen veel harder getroffen, met een percentage dat oploopt tot bijna 38% . Dit maakt een toch al moeilijke situatie nog veel erger voor mensen die het financieel al moeilijk hebben, waardoor de woonlasten een nog grotere last worden.
Organisaties zoals neunerhaus benadrukken de noodzaak van effectief huisvestingsbeleid, zoals het versterken van de huurmarkt, het terugdringen van de huisvestingskosten en het garanderen van inclusieve toegang tot huisvesting. Het sociale huisvestingsmodel van Wenen, dat een hoog percentage sociale woningen, een sterk sociaal netwerk en een hoge levensstandaard combineert om dakloosheid terug te dringen, is een effectieve illustratie van de impact van gericht beleid.
Housing First: onderlinge samenwerking is essentieel
"Met de juiste omstandigheden is het beëindigen van de dakloosheid in Wenen haalbaar", zegt Elisabeth. In Europa loopt Oostenrijk voorop in het beëindigen van dakloosheid door zijn inzet om de kwestie op zowel federaal als stedelijk niveau aan de orde te stellen. De uitdaging van het veiligstellen en creëren van betaalbare woningen blijft echter bestaan. Eerder dit jaar onderzocht de Oostenrijkse minister van Sociale Zaken, Johannes Rauch, het potentieel van preventieve huisvestingsprogramma's zoals Housing First om dakloosheid volledig te beëindigen.
De introductie van het Housing First- initiatief in Oostenrijk is van cruciaal belang geweest voor het bieden van huisvesting en ondersteunende diensten aan de daklozenpopulatie. Door stabiele huisvesting als eerste stap prioriteit te geven, heeft Housing First veelbelovende resultaten laten zien in de strijd tegen dakloosheid. Er zijn echter voortdurende inspanningen nodig om de beperkingen aan te pakken en dergelijke initiatieven uit te breiden.
Sinds 2012 hebben 585 mensen dankzij de samenwerking met Housing First een nieuw huis gevonden, waaronder 253 kinderen, waarbij 93% van de huurders drie jaar later nog steeds in hun Housing First-flat woont. Dit alleen al illustreert de effectiviteit van het concept.
Organisaties en initiatieven zoals neunerhaus, Housing First Austria en BAWO werken samen via een multidisciplinaire aanpak. Deze samenwerkingsverbanden, die geïntegreerde diensten en geestelijke gezondheidszorg bieden, zijn van cruciaal belang voor het stabiliseren van individuen en het helpen vinden van duurzame oplossingen.
"Housing First wordt nu beschouwd als de maatstaf voor het beëindigen van dakloosheid in Europa en is het reguliere model voor hulp bij dakloosheid in Wenen", legt Elisabeth uit. “Housing First Austria helpt, in samenwerking met andere belanghebbenden zoals BAWO (waarbij neunerhaus betrokken is), sociale diensten en woningbouwgroepen, actief om tegen het najaar van 1,000 meer dan 2024 mensen in Oostenrijk te herhuisvesten in betaalbare woningen. Gefinancierd door de federale overheid toont dit initiatief de kracht van samenwerking bij de aanpak van dakloosheid”, vervolgt ze.
Economische factoren, zoals werkloosheid en de betaalbaarheid van woningen, spelen een belangrijke rol bij het aandrijven van dakloosheid. Hoge huisvestingskosten in combinatie met lage lonen verergeren het probleem en benadrukken de complexe wisselwerking tussen economische omstandigheden en onzekere huisvesting. “In grote lijnen zijn er effectieve huisvestingsbeleidsmaatregelen nodig om huisvesting duurzaam, betaalbaar en inclusief te maken. Het wettelijke kader voor duurzame huisvesting moet worden versterkt, niet-discriminerende en inclusieve toegang moet worden gewaarborgd en er moeten meer betaalbare woningen worden gecreëerd. Daarnaast moeten er structurele Maatregelen om de armoede te bestrijden zijn nodig om een einde te maken aan de dakloosheid in zowel de huisvestings- als de sociale sector”, vervolgt Elisabeth.
Hoe kunnen we dakloosheid in Europa overwinnen?
Vooruitkijkend moeten beleidsmakers prioriteit geven aan betaalbare huisvesting en sociale inclusie om dakloosheid effectief te voorkomen en aan te pakken. Door doelspecifieke zorg uit te breiden en toegangsbarrières weg te nemen, kunnen we werken aan het beëindigen van dakloosheid en het creëren van een rechtvaardiger samenleving voor iedereen. Met gezamenlijke inspanningen en aanhoudende toewijding kunnen we stappen maken in de richting van een toekomst waarin dakloosheid een factor van het verleden is en niet van de toekomst.
“Wonen – vooral betaalbaar wonen – moet bovenaan de nationale en internationale agenda staan. Je hebt immers alleen kans op maatschappelijke participatie, gezondheid en een duurzaam stabiel leven als je een eigen woning hebt”, legt Elisabeth uit.
“Ons doel is om huisvesting betaalbaar, duurzaam en inclusief te maken. Dit moet mogelijk zijn in de verzorgingsstaat van Oostenrijk, in de mensenrechtenstad Wenen. De infrastructuur van het huisvestingsbeleid in Wenen is naar internationale maatstaven uitstekend: een hoog aandeel sociale woningen, een goed ontwikkeld sociaal netwerk en een hoge kwaliteit van leven”, vervolgt ze.
Om een toekomst zonder dakloosheid op te bouwen is een multisectorale aanpak nodig die de diepere oorzaken van dakloosheid aanpakt en steun biedt aan degenen die er mee te maken hebben. Dit omvat onder meer het vergroten van de beschikbaarheid van betaalbare woningen, het wegnemen van belemmeringen voor de toegang tot huisvesting en sociale diensten, het uitbreiden van de gezondheidszorg en andere ondersteunende diensten voor kwetsbare bevolkingsgroepen, en het versterken van de samenwerking tussen verschillende sectoren.
Rut Thomas
Ruth kwam in april 2022 bij het EuroHealthNet-team als communicatiemedewerker.
Ze heeft een BA Hons-graad in Print Journalism van de University of Gloucestershire (VK) en werkt al meer dan tien jaar in de non-profitsector. Ruth heeft haar communicatieve vaardigheden toegepast op een aantal functies, waaronder voor een energiehandelsvereniging in Brussel en als onderdeel van een National Research Network (Sêr Cymru / Stars Wales), waar ze was gevestigd aan een Britse universiteit.