Een hogere levensverwachting in Europa is een triomf voor de volksgezondheid en de gezondheidsdiensten. Maar het heeft ook geleid tot grote veranderingen in de leeftijdsopbouw van de bevolking. Dit heeft geleid tot bezorgdheid over het kleinere deel van de bevolking dat zal werken, mogelijke effecten op de economische groei, de betaalbaarheid van pensioenen en de kosten en verstrekking van gezondheidszorg en sociale zorg (Cylus et al., 2019a).
De voordelen van gezondheidsbevordering
Hoewel vergrijzing uitdagingen met zich meebrengt, wijst een zorgvuldigere analyse uit dat landen met een passend beleid hiermee om kunnen gaan. Gelukkig is vergrijzing op bevolkingsniveau – dat wil zeggen de verandering in de leeftijdsverdeling van de bevolking – een langzaam proces, waardoor we de tijd hebben om te plannen. Er bestaan instrumenten ( bijvoorbeeld de PASH-simulator van het European Observatory on Health Systems and Policies ) waarmee landen toekomstige uitgaven voor de gezondheidszorg en de benodigde inkomsten kunnen voorspellen, en waarmee de effecten van verschillende beleidsmaatregelen kunnen worden onderzocht (European Observatory on Health Systems and Policies, 2022; Cylus et al., 2022 ). De PASH-simulator is gebruikt ter ondersteuning van beleidsdebatten in Europa en daarbuiten (Normand et al., 2022).
Hoewel de bewijzen over de vraag of mensen gezonder ouder worden dan in voorgaande generaties uiteenlopend zijn, zijn er goede aanwijzingen dat we de gezondheid en zelfstandigheid van mensen van alle leeftijden kunnen verbeteren (Rechel et al., 2020) . Gezondheidsbevordering blijkt kosteneffectief te zijn in het verminderen van de zorgbehoefte en de zorgkosten, en beleid dat mensen helpt actief te blijven, kan de gezondheid verbeteren. De levensverwachting is voor iedereen gestegen, maar vooral bij mannen, waardoor het percentage ouderen dat samenwoont met een partner is toegenomen. Tweepersoonshuishoudens zijn over het algemeen beter zelfvoorzienend en hebben minder zorg nodig.
Middelen ontsluiten
Een veelgehoorde zorg is dat er minder werkenden zullen zijn en meer mensen niet zullen werken (Avendano en Cylus, 2019) . Dit heeft gevolgen voor de economie, de overheidsfinanciën en mogelijk ook voor de gezondheidszorg, als deze grotendeels gefinancierd wordt door sociale premies die gekoppeld zijn aan de arbeidsmarkt (Cylus et al., 2019b) . Indicatoren zoals de ouderdomsuitkering kunnen zeer misleidend zijn. Prognoses suggereren dat, hoewel het aantal 65-plussers in de meeste landen zal toenemen, het percentage volwassenen met een beperking redelijk stabiel zal blijven. Gezonde ouderen kunnen zeer productief zijn, zowel in betaald als onbetaald werk. Eerder onderzoek suggereerde dat oudere werknemers doorgaans minder productief zijn, maar dit is mogelijk niet langer het geval, aangezien de behoefte aan fysieke kracht is afgenomen. Hoewel sommige mensen graag met pensioen willen gaan en degenen die blijven werken in onbevredigende banen over het algemeen een slechtere gezondheid hebben, blijven degenen wier banen wel bevredigend zijn productief, profiteren ze van het blijven werken en lijken ze een betere gezondheid te genieten. Dit suggereert dat een betere invulling van functies voor oudere werknemers een waardevolle hulpbron kan ontsluiten.
Veel ouderen leveren een belangrijke bijdrage als vrijwilliger door onbetaald werk te verrichten. Ze vormen een essentiële bron voor de zorg voor kleinkinderen, waardoor volwassen kinderen aan het werk kunnen blijven. Ze zijn de grootste bron van onbetaalde zorg voor andere ouderen en vervullen belangrijke rollen ter ondersteuning van de formele gezondheidszorg en langdurige zorg.
Kosten van de gezondheidszorg
Een andere zorg is de schijnbaar onvermijdelijke stijging van de toekomstige zorgkosten. Deze stijging is echter noch onvermijdelijk, noch onbeheersbaar (Williams et al., 2019) . Het is een misvatting dat vergrijzing leidt tot hogere kosten. Stijgende verwachtingen op alle leeftijden, een grotere beschikbaarheid van effectieve interventies en beleidskeuzes zijn allemaal belangrijker. Uit onderzoek blijkt dat de ogenschijnlijk hoge kosten van de zorg voor ouderen in werkelijkheid de hoge kosten van de zorg in de laatste levensfase zijn, en we sterven immers maar één keer (Normand et al., 2021) . Hoge kosten in de laatste levensfase worden slechts voor een zeer klein deel van de overledenen gemaakt. Studies hebben aangetoond dat een zorgvuldige behoefteanalyse en ondersteuning bij het maken van betere keuzes de ervaring in de laatste levensfase verbeteren en de kosten kunnen verlagen. Bovendien zijn de kosten in de laatste levensfase lager bij oudere overledenen, dus de verschuiving naar een hogere leeftijd van overlijden zou moeten leiden tot lagere kosten in de laatste levensfase. Landen kunnen ervoor kiezen om meer uit te geven aan de gezondheidszorg, maar vergrijzing zal daar hoogstens een kleine rol in spelen.
Wat duidelijk is, is dat er waarschijnlijk een grote (proportionele) stijging zal plaatsvinden in de kosten van langdurige zorg. Deze kosten blijken namelijk toe te nemen met de leeftijd. Het huidige aandeel van het bbp dat aan langdurige zorg wordt besteed, is echter laag, waardoor de hoge proportionele stijging een bescheiden absolute toename vertegenwoordigt. In veel landen zou het bovendien mogelijk moeten zijn om efficiëntere langdurige zorg te bieden, met meer revalidatie, meer ondersteuning voor zelfstandig wonen en minder afhankelijkheid van instellingen.
Een economische lens
Ondanks de gangbare opvatting dat vergrijzing een demografische tijdbom is, wijst het bewijs op een complexer verhaal (Greer et al., 2022) . Een economische analyse van de vergrijzing onthult een aantal uitdagingen, maar ook kansen. In veel gevallen zijn ouderen een hulpbron in plaats van een kostenpost, en met het juiste beleid kunnen ze bijdragen aan zowel betaald als onbetaald werk. Dit kan de impact op de beroepsbevolking tot op zekere hoogte verminderen. Eventuele stijgingen van de zorgkosten in verband met vergrijzing zullen geleidelijk en bescheiden genoeg zijn om beheersbaar te blijven.
- Avendano M, Cylus J. 2019. Werken op oudere leeftijd: waarom het belangrijk is, hoe het de gezondheid beïnvloedt en de beleidsopties om de gezondheidscapaciteit voor werk te ondersteunen. De economie van series voor gezond en actief ouder worden. Kopenhagen (Denemarken): Wereldgezondheidsorganisatie 2019 (optredend als gastorganisatie voor en secretariaat van het Europees Waarnemingscentrum voor gezondheidsstelsels en -beleid). Verkrijgbaar bij: https://eurohealthobservatory.who.int/publications/i/working-at-older-ages-why-it-s-important-how-it-affects-health-and-the-policy-options-to-support-health-capacity-for-work-study
- Cylus J, Figueras J, Normand C. 2019a. Betekent vergrijzing het einde van de verzorgingsstaat? Een overzicht van bewijsmateriaal en beleidsopties. De economie van series voor gezond en actief ouder worden. Kopenhagen (Denemarken): Wereldgezondheidsorganisatie 2019 (optredend als gastorganisatie voor en secretariaat van het Europees Waarnemingscentrum voor gezondheidsstelsels en -beleid). Verkrijgbaar bij: https://eurohealthobservatory.who.int/publications/i/will-population-ageing-spell-the-end-of-the-welfare-state-a-review-of-evidence-and-policy-options-study
- Cylus J, Roubal T, Ong P, Barber S. 2019b. Duurzame financiering van de gezondheidszorg met een vergrijzende bevolking: implicaties van verschillende mechanismen voor het genereren van inkomsten en beleidsopties. De economie van series voor gezond en actief ouder worden. Kopenhagen (Denemarken): Wereldgezondheidsorganisatie 2019 (optredend als gastorganisatie voor en secretariaat van het Europees Waarnemingscentrum voor gezondheidsstelsels en -beleid). Verkrijgbaar bij: https://eurohealthobservatory.who.int/publications/i/sustainable-health-financing-with-an-ageing-population-implications-of-different-revenue-raising-mechanisms-and-policy-options-study
- Cylus J, Williams GA, Carrino L, Roubal T, Barber S. 2022. Vergrijzing van de bevolking en financiering van de gezondheidszorg: een methode om twee kanten van dezelfde medaille te voorspellen. Gezondheidsbeleid 126 (12): 1226-1232. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2022.10.004
- Europees Waarnemingscentrum voor gezondheidsstelsels en -beleid. 2022. PASH-simulator (Population Ageing Financial Sustainability Gap for Health Systems). Verkrijgbaar bij: https://eurohealthobservatory.who.int/themes/observatory-programmes/health-and-economy/population-ageing-financial-sustainability-gap-for-health-systems-simulator
- Greer SL, Lynch J, Reeves A, Falkenbach M, Gingrich J, Cylus J, Bambra C. Veroudering en gezondheid: de politiek van beter ouder worden. Figueras J, McKee M, Mossialos M, Busse R (red.) Cambridge: Cambridge University Press. Verkrijgbaar bij: https://eurohealthobservatory.who.int/publications/m/ageing-and-health-the-politics-of-better-policies
- Normand C, Williams GA, Cylus J. 2022. De implicaties van de vergrijzing van de bevolking voor de financiering van de gezondheidszorg in de westelijke Stille Oceaan: toekomstscenario's en beleidsopties verkennen voor geselecteerde landen met behulp van de PASH-simulator. De economie van gezond en actief ouder worden, serie Nieuw bewijs voor de westelijke Stille Oceaan. Wereldgezondheidsorganisatie 2022 (optredend als gastorganisatie voor en secretariaat van de European Observatory on Health Systems and Policies). Verkrijgbaar bij: https://eurohealthobservatory.who.int/publications/i/the-implications-of-population-ageing-for-health-financing-in-the-western-pacific-region-exploring-future-scenarios-and-policy-options-for-selected-countries-using-the-pash-simulator
- Normand C, May P, Johnston B, Cylus J. 2021. Gezondheidszorg en sociale zorg aan het einde van het leven: kan beleid de kosten verlagen en de resultaten verbeteren? De economie van series voor gezond en actief ouder worden. Kopenhagen (Denemarken): Wereldgezondheidsorganisatie 2021 (optredend als gastorganisatie voor en secretariaat van het Europees Waarnemingscentrum voor gezondheidsstelsels en -beleid). Verkrijgbaar bij: https://eurohealthobservatory.who.int/publications/i/health-and-social-care-near-the-end-of-life-can-policies-reduce-costs-and-improve-outcomes
- Rechel B, Jagger C, McKee M. 2020. Langer leven, maar in betere of slechtere gezondheid? De economie van series voor gezond en actief ouder worden. Wereldgezondheidsorganisatie 2019 (optredend als gastorganisatie voor en secretariaat van de European Observatory on Health Systems and Policies). 2020. Verkrijgbaar bij: https://eurohealthobservatory.who.int/publications/i/living-longer-but-in-better-or-worse-health
- Williams G, Cylus J, Roubal T, Ong P, Barber S. 2019. Duurzame financiering van de gezondheidszorg met een vergrijzende bevolking: zal de vergrijzing leiden tot een ongecontroleerde groei van de zorguitgaven? De economie van series voor gezond en actief ouder worden. Kopenhagen (Denemarken): Wereldgezondheidsorganisatie 2019 (optredend als gastorganisatie voor en secretariaat van het Europees Waarnemingscentrum voor gezondheidsstelsels en -beleid). Verkrijgbaar bij: https://eurohealthobservatory.who.int/publications/i/sustainable-health-financing-with-an-ageing-population-will-population-ageing-lead-to-uncontrolled-health-expenditure-growth
Karel Normand
Charles Normand is Professor of Economics of Palliative Care and Rehabilitation aan het Cicely Saunders Institute van King's College London, Professor Emeritus aan Trinity College Dublin en honorair Professor in Health Economics aan de London School of Hygiene and Tropical Medicine. Zijn belangrijkste huidige onderzoeksinteresses zijn de financiering van de gezondheidszorg en de economie van veroudering en palliatieve zorg en zorg aan het levenseinde. Hij heeft gewerkt aan een reeks studies over de economische en gezondheidseconomische aspecten van ouder worden in Ierland. Hij werkt al vele jaren samen met de WHO en met het European Observatory on Health Systems and Policies en leidt momenteel een werkprogramma over vergrijzing van de bevolking en de impact op gezondheid en sociale zorg. Hij was onlangs co-auteur van de beleidsbrief van het Observatorium over zorg rond het levenseinde en de komende brief over vergrijzing en financiering van de gezondheidszorg voor het Western Pacific Regional Office.
Gemma Williams
Gemma is lid van de Londense hub van het Observatory en werkt aan de London School of Economics and Political Science.
Ze doet vergelijkend onderzoek naar gezondheidsstelsels, waarbij ze zich voornamelijk richt op de gezondheidswerkers, het financieringsbeleid voor de gezondheidszorg, ongelijkheden op gezondheidsgebied, gezond ouder worden, digitale gezondheid en migratie en gezondheid.
Jonathan Cylus
Jon Cylus is het hoofd van de London Hubs van het Observatory, gevestigd aan zowel de London School of Economics, waar hij een Senior Research Fellow is, als de London School of Hygiene and Tropical Medicine, waar hij een Honorary Research Fellow is.
Zijn belangrijkste onderzoek betreft gezondheidsstelsels, waarbij hij zich voornamelijk richt op het financieringsbeleid voor de gezondheidszorg, de gezondheidseconomie en de prestaties van het gezondheidsstelsel, evenals op de economische aspecten van de vergrijzing.