Als consument zijn we ons steeds meer bewust van de impact die onze voeding op onze gezondheid kan hebben. Toch is het een constante strijd om gezonde voedingskeuzes te maken en de vaak misleidende en verwarrende informatie op producten te begrijpen. Ondanks de inspanningen van de Europese Unie (EU) zitten de huidige regelgevingen vol met mazen en uitzonderingen die juist de mensen die ze zouden moeten beschermen niet beschermen, waardoor winst belangrijker wordt dan gezondheid.
Dr. Nikhil Gokani, universitair docent volksgezondheidsrecht aan de Universiteit van Essex, bespreekt de noodzaak van een sterker, consumentvriendelijker etiketteringsbeleid om consumenten te helpen weloverwogen keuzes te maken over wat ze eten.
De EU heeft de afgelopen jaren stappen ondernomen om mensen te helpen gezondere voedingskeuzes te maken. Er zijn bijvoorbeeld beleidsmaatregelen genomen zoals het plaatsen van etiketten op de voorkant van levensmiddelen.
Een opvallend initiatief is Nutri-Score, ontworpen om consumenten te begeleiden bij het maken van gezondere voedingskeuzes. Dit kleurrijke systeem maakt gebruik van een schaal met vijf kleuren en letters, variërend van A (donkergroen, het gezondst) tot E (donkeroranje, het minst gezond). Nutri-Score werd in 2017 in Frankrijk geïntroduceerd en won snel aan populariteit over het hele continent. Tegenwoordig is de schaal, van groen naar oranje, gemakkelijk te herkennen, die consumenten direct inzicht geeft in hun gezondheidskeuzes.
Ondanks de populariteit ervan, zorgde Nutri-Score voor enige controverse, waarbij een paar landen het zagen als een bedreiging voor hun culturele voedseltradities. Ondanks een mix van tegenstand en steun, betekent de sterke bewijsbasis dat het nu in zes EU-landen wordt gebruikt. Vanwege de populariteit en strenge tests zag de Europese Commissie het ook als een veelbelovend voorbeeld voor etikettering op de voorkant van de verpakking.
De Commissie Farm to Fork-strategie had een hoge ambitie gericht op het “in staat stellen van consumenten om geïnformeerde, gezonde… voedselkeuzes te maken”. Tijdens deze strategie realiseerde de EU zich al snel dat om de Europese volksgezondheid echt ten goede te komen, verdere EU-brede standaardisatie van voedseletikettering noodzakelijk was.
Voedseletiketten bieden echter slechts gedeeltelijk inzicht in de gezondheidsgevolgen van producten. En voedseletiketten zijn slechts een onderdeel van het grotere plaatje van informatie dat consumenten naar of van ongezond voedsel duwt. Met een paar belangrijke aanpassingen zou voedseletikettering kunnen evolueren tot een nog krachtiger hulpmiddel, dat consumenten in de hele EU helpt gezondere keuzes te maken. Maar hoe?
Goed geïnformeerd publiek
EU-wetten inzake voedselinformatie, zoals de Verordening inzake voedselinformatie aan consumenten (FIC)hebben als doel om consumenten duidelijkere, nauwkeurigere en gemakkelijker te begrijpen informatie te bieden over de producten die ze kopen.
Hoewel de FIC-verordening voorschrijft dat informatie "duidelijk en gemakkelijk te begrijpen" moet zijn, is de effectiviteit van deze eis discutabel. "Duidelijk" betekent bijvoorbeeld niet "opvallend" – verplichte voedingsdeclaraties staan vaak op de achterkant van verpakkingen, waar ze minder snel te zien zijn.
Zorgen dat consumenten eenvoudig toegang hebben tot cruciale informatie is een essentiële stap om mensen te helpen weloverwogen beslissingen te nemen over hun voedselkeuzes. Hoewel er vooruitgang is geboekt, zijn er verdere aanpassingen nodig om consumenten te voorzien van de tools om te navigeren in een voedselomgeving die gezondheid boven winst stelt.
Nuttige informatie voor een gezonder leven
Hoewel de EU-regels voor voedseletikettering belangrijke informatie verschaffen, schieten ze tekort in het bieden van transparantie over wat er in ons voedsel zit. Als we kijken naar de voedingswaarde, moet deze per 100 g of 100 ml van een product worden vermeld. Hoewel dit vergelijkingen tussen vergelijkbare producten mogelijk maakt, biedt het weinig hulp bij het vergelijken van verschillende producttypen met verschillende portiegroottes. Consumenten hebben ook echt voedingsinformatie per portie nodig, maar hiervoor is geen wettelijke vereiste. Het ontbreken van verplichte aanbevolen portiegroottes resulteert er ook in dat consumenten onbewust hun calorie-inname verhogen vanwege grotere porties.
Etiketteringsystemen op de voorkant van verpakkingen moeten het voor consumenten gemakkelijker maken om te beoordelen of een product gezond is of niet. Ingrediënten die op voedselverpakkingen vermeld staan, zoals een product met fruit, maar waarvan de werkelijke hoeveelheid niet bekend is, laten mensen in het ongewisse. Ongezonde ingrediënten – zoals een hoog suiker-, zout- of verzadigd vetgehalte – worden niet voorzien van duidelijke gezondheidswaarschuwingen, waardoor consumenten de mogelijke gevolgen van deze producten voor hun gezondheid niet volledig kunnen overzien. Dit is een voordeel van Nutri-Score, die de consument direct laat weten of een product meer of minder gezond is.
Reclamegiganten: wanneer grote beloften in duigen vallen
Een andere leemte in de regelgeving is het ontbreken van verplichte etikettering buiten de verpakking. Natuurlijk kunnen we niet over voedseletikettering praten zonder het over de giganten van reclame te hebben. Voedselmarketing is een belangrijke speler als het gaat om het vormgeven van consumentenpercepties en aankoopbeslissingen, maar marketeers zijn niet verplicht om voedings- of ingrediënteninformatie in hun advertenties te verstrekken. In plaats daarvan bombarderen ze ons, als consumenten, met emotioneel geladen marketingberichten, waarbij ze producten pushen zonder de gezondheidsfeiten te vermelden.
Zelfs als industrieën vrijwillig voedingsinformatie verstrekken, is het vaak misleidend. Onder de EU-regelgeving over voedings- en gezondheidsclaims op levensmiddelen, voedselclaims moeten accuraat en niet-misleidend zijn. Maar zelfs als er accurate informatie wordt verstrekt, kan deze nog steeds misleidend zijn. Gezondheidsclaims zoals "ijzer draagt bij aan het verminderen van vermoeidheid" kunnen waar zijn, maar ze laten vaak weg dat het voordeel alleen geldt als de voedselinname onvoldoende is. Op dezelfde manier kunnen producten met veel suiker, zoals kinderontbijtgranen, worden geëtiketteerd als "veel vezels" of "bevat calcium", wat een 'gezondheidswassend' effect creëert dat consumenten doet geloven dat het product gezonder is dan het is.
Erger nog, producten die op kinderen en adolescenten gericht zijn, kunnen bijzonder misleidend zijn. Kinderontbijtgranen bevatten bijvoorbeeld veel toegevoegde suiker en bevatten vaak tekenfilmfiguren die afleiden van belangrijke voedingsinformatie. Hoewel voedseletiketten gemakkelijk te begrijpen moeten zijn, geven ze vaak niet aan of bepaalde ingrediënten, zoals vet, in gezonde hoeveelheden aanwezig zijn.
De wereld van voedseletikettering is complex, met veel uitzonderingen. Kleine verpakkingen hoeven bijvoorbeeld niet de meeste verplichte informatie te bevatten. Negentien specifieke producten of productcategorieën zijn zelfs volledig vrijgesteld van het verstrekken van een voedingswaardedeclaratie. Alcohol, hoewel gedefinieerd als voedsel volgens de EU-wetgeving, blijft vrijgesteld van zowel voedingswaarde- als ingrediëntenetikettering. Dit is met name zorgwekkend gezien de wijdverbreide consumptie en goed gedocumenteerde gezondheidsrisico's, waaronder het veroorzaken van zeven soorten kanker.
Empowerment van de consument: is dit mogelijk?
EU-voedselinformatieregels zijn niet raak als het gaat om het informeren van consumenten. Maar als de regels voor consumentenvoedselinformatie zouden worden verbeterd, zouden ze consumenten dan meer macht kunnen geven?
Om mensen te ondersteunen bij het maken van gezonde beslissingen, moet de voedingsomgeving consumenten aanmoedigen om gezondheidsgerelateerde informatie te gebruiken. De EU weet hoe de markt consumenten helpt of hindert bij het maken van gezonde beslissingen. . In de Nieuwe consumentenagendaDe Commissie stelde dat “het machtiger maken van consumenten betekent dat er een robuust kader van principes en instrumenten moet worden geboden” en een “robuust kader dat hun veiligheid, informatie, educatie, rechten, rechtsmiddelen en handhaving waarborgt”.
Onderzoek toont aan dat voedselkeuze afhangt van een combinatie van interne en externe factoren, zoals smaak, persoonlijke gewoontes en voedselomgevingen. Alleen informatie verstrekken is niet genoeg om consumenten te machtigen.
Betekent een gezondere toekomst slimmere etikettering?
Ook al kan informatieregulering op zichzelf consumenten niet machtigen, het helpt wel om empowerment te creëren. Om consumenten te machtigen om gezonde voedingsbeslissingen te nemen, moet informatie aan twee voorwaarden voldoen.
Ten eerste moeten de informatieregels goed ontworpen zijn.
De EU moet dus zorgvuldiger nadenken over op bewijs gebaseerde en contextgevoelige regels over de vraag of consumenteninformatie op etiketten wordt verstrekt, wat er wordt verstrekt, waar, wanneer en hoe. Voedingsinformatie moet bijvoorbeeld op een manier worden verstrekt die consumenten in staat stelt deze te begrijpen, zoals via verplichte Nutri-Score. Hoewel de Commissie zich ertoe heeft verbonden geharmoniseerde voedingswaarde-etikettering op de voorkant van verpakkingen voor te stellen, mist ze nog steeds haar eigen deadline van 2022.
Het is ook essentieel dat de EU marketinginformatie effectiever reguleert. Voedselclaims moeten worden verboden voor ongezonde producten. Andere marketing moet worden verboden wanneer het de herkenning, aantrekkingskracht of consumptie van ongezond voedsel vergroot.
Ten tweede moet erkend worden dat informatie geen wondermiddel is bij de aanpak van dieetgerelateerde ziekten.
Hoe consumenten voedselbeslissingen nemen is multifactorieel en complex. Het is nu echt duidelijk dat het verbeteren van diëten vraagt om regelgevers die de praktijken van de industrie aanpakken die ons naar slechte voeding duwen. Deze tactieken van de industrie maximaliseren de overconsumptie van ongezond voedsel ten koste van gezond voedsel. Deze omvatten het creëren van nieuwe, zeer smakelijke producten, deze agressief promoten, ze verkopen tegen lagere prijzen dan gezond voedsel, ze verpakken in grote kant-en-klare porties en ze verkopen op breed toegankelijke locaties.
Het aanpakken van commerciële gezondheidsbepalende factoren, zoals agressieve promotie van ongezond voedsel, is essentieel om betere consumentenresultaten te behalen. De EU moet strengere wetgeving voorstellen om de gezondheid van consumenten te beschermen.
Nikhil Gokani
Nikhils werk onderzoekt hoe wetgeving kan worden gebruikt om niet-overdraagbare ziekten aan te pakken door zich te richten op met name ongezonde diëten en overmatig alcoholgebruik - en de bijbehorende gezondheidsverschillen. Nikhils werk brengt volksgezondheid samen met nationaal, EU- en internationaal recht, met een focus op consumentenbescherming, handel en mensenrechtenwetgeving. Nikhils primaire expertise ligt in de regulering van informatie over voedsel en alcohol, met name voedingswaarde-etikettering op de voorkant van verpakkingen en alcohollabels. Nikhil geeft regelmatig presentaties op nationale en internationale conferenties. Hij heeft veel gepubliceerd in zowel peer-reviewed tijdschriften als andere publicaties. Nikhil werkt regelmatig samen met overheden, intergouvernementele organisaties en het maatschappelijk middenveld, nationaal en internationaal. Hij heeft rapporten geschreven voor organisaties zoals WHO, UNICEF en Movendi International. Zijn onderzoek heeft financiering aangetrokken van prestigieuze organisaties, waaronder de Medical Research Council en de Wellcome Trust. Hij is voorzitter van de Alcohol Labelling and Health Warning International Expert Group bij de European Alcohol Policy Alliance (Eurocare), lid van de WHO Europe Technical Advisory Group on Alcohol Labelling en vicevoorzitter van de afdeling Recht en Volksgezondheid van de European Public Health Association (EUPHA).