Het gebruik van digitale gezondheidstechnologieën heeft een sterke invloed op de basisgezondheidszorg, waardoor ze steeds meer worden erkend als sociale determinanten van gezondheid. De toegang tot telegeneeskunde onder de algemene bevolking is tijdens de pandemie aanzienlijk toegenomen en wordt steeds vaker geaccepteerd en beter gereguleerd. Mensen in kwetsbare situaties maken echter minder gebruik van dergelijke diensten.
Tekst van Simona Barbu, beleidsmedewerker bij FEANTSA - de Europese federatie van nationale organisaties die zich inzetten voor daklozen.
De digitalisering in Europa heeft na de COVID-19-pandemie een nieuwe impuls gekregen. Desondanks blijft 'digitale armoede' een realiteit in heel Europa voor reeds gemarginaliseerde groepen en gemeenschappen.
Het gebruik van digitale gezondheidstechnologieën heeft een sterke invloed op de basisgezondheidszorg, waardoor ze steeds meer worden erkend als sociale determinanten van gezondheid . De toegang tot telegeneeskunde onder de algemene bevolking is tijdens de pandemie aanzienlijk toegenomen en wordt steeds vaker geaccepteerd en beter gereguleerd. Mensen in kwetsbare situaties maken echter minder vaak gebruik van deze diensten.
Effectieve gezondheidscommunicatie met daklozen vereist inzicht in de praktische en sociale uitdagingen waarmee zij te maken hebben. Ervaringsdeskundigen op het gebied van dakloosheid en gezondheidszorg bevinden zich in een unieke positie om contact te leggen met mensen door middel van gedeelde ervaringen. Dit artikel onderzoekt hoe ervaringsdeskundigen, door middel van belangenbehartiging en ondersteuning in de gezondheidszorg, bestaande belemmeringen voor toegang tot gezondheidszorg overwinnen, evenals nieuwe belemmeringen die ontstaan door digitalisering.
Een digitaal systeem dat sommige systemen achter zich laat.
Naarmate de digitalisering van de gezondheidszorg zich uitbreidde, is het gebruik van telegeneeskunde in Europa sterk toegenomen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt dat meer dan 78% van de Europese lidstaten telegeneeskunde expliciet in hun nationale beleid hebben opgenomen.
Digitale gezondheidszorg omvat steeds vaker AI-gestuurde tools zoals chatbots en geautomatiseerde triage-systemen, die de toegang tot zorg verder kunnen vergemakkelijken.
Er blijven echter belangrijke verschillen bestaan tussen landen, terwijl het risico op ongelijkheid onder gemarginaliseerde gemeenschappen en groepen blijft toenemen. Voor mensen zonder vaste woonplaats kunnen verschillende factoren leiden tot digitale uitsluiting.
Het navigeren door een gezondheidszorgsysteem dat van mensen verwacht dat ze veranderen en zich aanpassen aan de rigide en inflexibele eisen ervan, is al een uitdaging voor iemand die een persoonlijke crisis doormaakt. Dit wordt nog versterkt door lange wachttijden, lange rijen en soms negatieve ervaringen, zoals het slachtoffer worden van een onvriendelijke houding binnen de gezondheidszorg. Geïnternaliseerde barrières zoals fatalisme, ontkenning of de noodzaak om prioriteit te geven aan direct overleven, zijn ook veelvoorkomende problemen.
Tegen de achtergrond van discriminatie en stigmatisering kan digitale communicatie in de gezondheidszorg, zoals online afspraken, patiëntenportalen, sms-berichten, het gebruik van apps en elektronische patiëntendossiers, de afstand tussen patiënten en zorgverleners vergroten. Andere factoren die bijdragen aan de digitale uitsluiting van daklozen zijn onder meer de onbetaalbaarheid van digitale apparaten of data-abonnementen, evenals het beperkte aantal gratis wifi-hotspots en openbare computers bij sociale voorzieningen . In sommige landen kan het verbeteren van digitale geletterdheid en zelfvertrouwen ook nodig zijn om effectief gebruik van digitale gezondheidszorg en therapietrouw te bevorderen.
Daklozen zijn niet per definitie digitaal uitgesloten , en de aanname van het tegendeel is wellicht een te simplistische benadering. De manier waarop zij digitale diensten gebruiken, kan echter verschillen. Er kunnen zich problemen voordoen bij het doorlopen van online administratieve procedures , het maken van afspraken of het online voeren van volledige medische consultaties (in ieder geval in de beginfase).
Vertrouwen, geen transacties: waarom steun van gelijken belangrijk is
Ervaringsdeskundigen spelen een belangrijke rol bij het aanpakken van deze belemmeringen, omdat deze voor hen niet abstract zijn; zij hebben dit zelf meegemaakt en weten hoe ze op een zinvolle en respectvolle manier steun kunnen bieden.
Bij de communicatie met patiënten die dakloos zijn, is het belangrijk rekening te houden met de unieke uitdagingen waar mensen mee te maken krijgen wanneer ze geen vaste woonplaats hebben. Communicatie moet vrij zijn van vooroordelen en gericht zijn op het opbouwen van een oprechte band. Ervaringsdeskundigen in de gezondheidszorg en daklozenzorg bevinden zich in een unieke positie om gemakkelijker een gemeenschappelijke basis te vinden met mensen die dakloos zijn.
Ze spelen een belangrijke rol in het ondersteunen en begeleiden van hun lotgenoten in de gezondheidszorg, ook wanneer digitalisering een obstakel vormt. Lotgenoten nemen de tijd en aandacht die nodig is om te communiceren , mensen te laten zien dat ze gewaardeerd worden, 'ontmenselijkende categorisering ' af te wijzen en 'het officiële narratief dat de "gezonden" van de "zieken" en de "geïntegreerden" van de "uitgeslotenen" scheidt' ter discussie te stellen. Door hun aanwezigheid kunnen lotgenoten bijdragen aan meer zelfvertrouwen en mensen eraan herinneren dat er 'altijd een oplossing' is. In plaats van hen als 'het probleem' te bestempelen, zal een lotgenoot hen 'niet herkennen aan de hand van een handleiding, maar aan de hand van gedeelde littekens, aan de hand van een gemeenschappelijk pad ' en mensen herinneren aan hun kracht en de middelen die ze hebben verworven tijdens hun reis ' tegen de stroom in '. Omdat ze zelf soortgelijke situaties hebben meegemaakt, zijn lotgenoten een bron van motivatie en inspiratie. Door hun communicatie te baseren op ' ervaringskennis ', spreken lotgenoten vanuit de gemeenschap zelf en mét de gemeenschap. Het resultaat is dat het zelfvertrouwen van mensen wordt hersteld en dat belemmeringen voor de toegang tot gezondheidszorg en het experimenteren met digitale hulpmiddelen worden weggenomen.
Ervaring uit de praktijk als onderdeel van de gezondheidszorginfrastructuur.
Ervaringsdeskundigen brengen een unieke vorm van expertise mee die diensten toegankelijker, vriendelijker en beter afgestemd kan maken op de mensen die ze het hardst nodig hebben . Hun rol in het ondersteunen van mensen bij het navigeren door de gezondheidszorg begint vaak al lang voordat er een afspraak wordt gemaakt, omdat gesprekken over gezondheid vanzelf ontstaan door discussies over alledaagse uitdagingen zoals huisvesting, inkomen, welzijn of digitalisering. Door relaties gebouwd op vertrouwen en gedeelde ervaringen, stellen ervaringsdeskundigen mensen in staat om gebruik te maken van diensten, informatie over gezondheid en digitalisering te begrijpen en toegang te krijgen tot passende zorg.
Tegelijkertijd spelen ervaringsdeskundigen een essentiële brugfunctie tussen zorgprofessionals en cliënten. Door binnen de zorg te werken, helpen ze zorgverleners de realiteit van leven in kwetsbare omstandigheden beter te begrijpen, waardoor beleid en praktijken worden gebaseerd op de ervaringen van mensen uit de praktijk. Op die manier verbeteren ervaringsdeskundigen niet alleen de toegang tot de gezondheidszorg, maar bestrijden ze ook stigma, verminderen ze discriminatie en bevorderen ze een meer empathische, persoonsgerichte benadering van zorg.
Digitale gezondheidszorg werkt niet zonder menselijk contact.
Naarmate zorgsystemen steeds meer gebruikmaken van telegeneeskunde en andere digitale benaderingen, mag het belang van menselijke contacten niet worden vergeten. Duidelijke en consistente communicatie moet zowel offline als online plaatsvinden via vertrouwde bronnen. De ervaring leert dat ervaringsdeskundigen het vertrouwen kunnen versterken, de betrokkenheid bij de behandeling kunnen vergroten, de aanwezigheid bij afspraken kunnen verbeteren en de continuïteit van zorg kunnen waarborgen, met name voor mensen die met meerdere belemmeringen te maken hebben. Ervaringsdeskundigen maken zorg ook inclusiever door stigma's te bestrijden en hun eigen ervaringen in de dagelijkse praktijk te integreren. Digitale innovatie kan de manier waarop zorg wordt verleend veranderen, maar ervaringsdeskundigen blijven essentieel om ervoor te zorgen dat deze vooruitgang toegankelijk, rechtvaardig en afgestemd is op degenen die het meest risico lopen om buiten de boot te vallen.
In focus
- Maak gebruik van ondersteuning door lotgenoten. – Ervaring uit de praktijk schept vertrouwen en stimuleert betrokkenheid.
- Behoud menselijk contact. – combineer digitale diensten met persoonlijke ondersteuning.
- Verwijder digitale barrières – Verbeter de toegang tot apparaten, internet en digitale vaardigheden.
- Ontwerp voor inclusie – digitale gezondheidszorg eenvoudig, flexibel en toegankelijk maken.
- Integreer de geleefde ervaring. – betrek collega's bij het ontwerpen en verbeteren van diensten.
Meer informatie
Klik hier voor meer informatie over het werk van FEANSTA.
Simona Barbu
Simona werkt momenteel als teamleider beleidsprofielen bij de Europese Federatie van Nationale Organisaties die zich inzetten voor daklozen (FEANTSA), het enige grote Europese netwerk dat zich uitsluitend richt op de bestrijding van dakloosheid.