De Europese huishoudens hebben het afgelopen seizoen een van de strengste winters doorstaan. De piek in energiekosten heeft verwoestende gevolgen gehad voor veel mensen op het hele continent, waardoor ze vaak gedwongen werden te kiezen tussen verwarmen of eten. Energy armoede is een veelzijdig probleem dat nadelige gevolgen heeft voor de gezondheid en het welzijn van een persoon. De oorzaken en gevolgen variëren van regio tot regio in heel Europa en het energieverbruik van een huishouden kan aanzienlijk worden beïnvloed door determinanten zoals bevolkingsgroei, klimaatverandering, infrastructuurproblemen en politieke onrust.
Maar alles is niet verloren. De opkomst van Energy Cafés heeft energiedeskundigen de unieke kans geboden om mensen te helpen hun energie-efficiëntie te verhogen, door kostenbesparende strategieën en advies te bieden in een informele, open en inclusieve omgeving - waardoor degenen die het meest kwetsbaar zijn, sterker worden. Dr. Neil Simcock, hoofddocent aan de John Moores University in Liverpool, legt de impact van dergelijke initiatieven en geleerde lessen uit.
Sinds eind 2021 hebben aanzienlijke stijgingen van de prijs van huishoudelijke energie miljoenen huishoudens in “energiearmoede” gestort – een situatie waarin mensen het zich niet kunnen veroorloven om de energie te gebruiken die ze nodig hebben om te voorzien in basisbehoeften, zoals verwarming, koken en baden.
In oktober 2021 hadden naar schatting 4.5 miljoen huishoudens in het Verenigd Koninkrijk (VK) last van dit probleem, maar helaas is dit sindsdien dramatisch gestegen tot 7.5 miljoen huishoudens als gerapporteerd door National Energy Action. Maar wat is de impact van dergelijke armoede? Het is bekend dat het ervaren van energiearmoede diepgaande en schadelijke gevolgen heeft voor het leven van mensen, waaronder schade aan de geestelijke gezondheid en de verergering van aandoeningen van de luchtwegen en de bloedsomloop. Aangezien energiearmoede vooral kansarme huishoudens treft, vergroot het de (gezondheids)ongelijkheid tussen rijkere en armere groepen. We moeten dringend oplossingen vinden voor deze aanhoudende crisis.
Living Labs
Tussen 2018 en 2021 heeft het door Horizon 2020 gefinancierde project, STAP IN - een project dat werkte aan de ontwikkeling van een globale methodologie voor de effectieve analyse van energiearmoede - werkte samen met drie Europese gemeenschappen, namelijk Hongarije, Griekenland en het VK om de gevolgen van deze armoede te verlichten.
Het project hanteerde een 'living lab'-benadering om energiearmoede op lokaal niveau te beoordelen en strategieën in doelregio's te verbeteren door verschillende manieren te testen en te verfijnen om ondersteuning te bieden die mensen kan helpen hun energiekosten betaalbaar te houden en hun huizen warm en comfortabel te houden.
As energiearmoede treft degenen die economisch kwetsbaar zijn aanzienlijk, waren stedelijke gebieden een punt van aandacht vanwege het grote aantal achtergestelde gemeenschappen die deze gebieden bewonen. Een van de proeftuinen was actief in het Greater Manchester (GM)-gebied van het Verenigd Koninkrijk - een grootstedelijke regio die bekend staat om zijn grote uitdagingen op het gebied van armoede en ongelijkheid, en een regio met naar schatting ongeveer 2.7 miljoen mensen.
Advies en informatie over het terugdringen van energieverbruik en -kosten werd op verschillende manieren verstrekt - zowel online als offline - waaronder een website en populaire multimediaplatforms zoals YouTube, maar ook via meer traditionele communicatiestromen zoals folders en informatiebladen. De persoonlijke adviesconsulten waren echter misschien wel het belangrijkste als getrainde experts van de liefdadigheidsinstelling Grondwerk, individuele huizen bezocht om gedetailleerde en persoonlijke begeleiding te geven over hoe de energiekosten verlaagd kunnen worden.
Open omgevingen creëren
Het was cruciaal voor het project om gebruik te maken van instellingen waar mensen begeleiding konden krijgen van experts die hun behoeften begrepen. Een bepaalde actie – de 'energiecafés' - illustreerde dit. Energiecafés zijn gratis energiebesparingsadviezen in openbare en gemeenschappelijke ruimtes. Het idee is dat deskundige energieadviseurs een open kraam organiseren, gevuld met informatiefolders en energiebesparende 'gadgets', een praatje maken met voorbijgangers en kraambezoekers. Soms worden de cafés gehost op grotere gemeenschapsevenementen (meestal niet met een "energiebesparend" thema) die amusement en activiteiten met zich meebrengen of anderszins gevestigd zijn in drukke en bekende gemeenschapsruimten waar veel versnaperingen zoals thee en cake worden geserveerd met als doel het evenement ontspannen en informeel maken.
Als onderdeel van STEP-IN hebben we in totaal 10 energiecafés gehouden in Greater Manchester, die gezamenlijk door ongeveer 271 mensen werden bezocht. We ondervroegen de aanwezigen en voerden observaties uit van deze energiecafés om hun potentiële voordelen in de strijd tegen energiearmoede.
Impact
De cafés werden zeer positief beoordeeld door de bevraagde bezoekers. Meer dan 90% van de respondenten zei dat ze de informatie nuttig vonden en dat ze positief stonden tegenover het vermogen van de adviseurs om duidelijk te communiceren en hun vermogen om te vertrouwen.
Desondanks had het belangrijkste leervoordeel voor bezoekers van de cafés geen betrekking op een beter begrip van hoe energiekosten kunnen worden verlaagd, aangezien het advies aan individuen vaak relatief kort en algemeen was vanwege het aantal aanwezigen en het collectieve karakter van de cafés. Zonder de tijd om een diepgaand gesprek met individuen te hebben over hun specifieke omstandigheden, en omdat ze hun woning niet visueel konden inspecteren, was het moeilijk voor adviseurs om gedetailleerde en gespecificeerde richtlijnen te geven.
Maar waar de energiecafés wel voor zorgden, was de mogelijkheid voor bezoekers om meer te weten te komen over andere diensten die hen kunnen helpen hun energiekosten te verlagens. Met name de cafés waren van cruciaal belang om de bekendheid te vergroten van de één-op-één adviesgesprekken van Groundwork, die meer gedetailleerd en op maat gesneden advies gaven over het verlagen van de energiekosten. Ruim de helft van de bezoekers geeft aan zo'n consult tijdens of na afloop van het energiecafé te hebben geregeld.
De onderstaande grafiek illustreert de impact die dergelijke initiatieven kunnen hebben op het empoweren van mensen, met een algemeen positief antwoord op de vraag: "Ga je actie ondernemen of iets anders doen vanwege wat je tijdens dit evenement hebt geleerd?"
Vertrouwen opbouwen
We hebben dat ook gevonden energiecafés kunnen een belangrijke rol spelen bij het opbouwen van vertrouwen in de organisaties die energieadvies geven. Als mensen een energieadviseur in huis willen nemen en willen handelen naar de begeleiding die ze krijgen, is het cruciaal dat ze vertrouw de persoon en organisaties die het advies geven. Energiecafés stellen mensen in staat energieadviseurs te ontmoeten en te spreken in een informele en ontspannen sfeer, waar ze kunnen leren over de organisatie en het werk dat ze doen. Een cruciaal onderdeel hiervan Het proces voor het opbouwen van vertrouwen is voor de adviseurs om bezoekers van het energiecafé te betrekken bij informele gesprekken en 'small talk'. De locatie van de energiecafés was ook belangrijk, waarbij sommige bezoekers opmerkten dat het hosten van de evenementen in bekende gemeenschapscentra en het samenwerken met prominente buurtorganisaties hen geruststelde over de legitimiteit van de adviseurs.
Ook verschillende bezoekers van onze energiecafés gaven aan dat ze genoten van de sociale aspecten van de evenementen – de mogelijkheid om anderen in hun gemeenschap te ontmoeten en met hen om te gaan. Dit suggereert dat de waarde van energiecafés gaat verder dan alleen het geven van advies over energiekosten, en waar ze ook aan kunnen bijdragen eenzaamheid en sociaal isolement tegengaan die zelf een risico vormen voor geestesziekte volgens a systematische herziening in de BMC Psychiatrie.
Challenges
STEP-IN werd sterk beïnvloed door de COVID-19-pandemie. Gedurende een groot deel van 2020 kon het project geen persoonlijke hulp meer bieden aan gemeenschappen in Greater Manchester, dus huisbezoeken en energiecafés werden effectief geannuleerd en het werk moest overschakelen naar "op afstand" en online methoden. Met name voor de energiecafés bleek dit een uitdaging. Om de face-to-face versie van deze evenementen te vervangen, hebben we een online instant messaging-systeem gemaakt en geïmplementeerd waarmee bezoekers konden chatten met energieadviseurs van Groundwork. Ondanks wijdverbreide advertenties was de publieke betrokkenheid bij dit systeem echter uiterst beperkt in vergelijking met de persoonlijke cafés.
Een mogelijke reden voor dit gebrek aan betrokkenheid is dat degenen die het meest geneigd zijn energiecafés te gebruiken en ervan te profiteren, zijn vaak ook degenen die minder snel een online systeem gebruiken, zoals ouderen of degenen die digitaal buitengesloten zijn. Een tweede reden is dat, zoals gezegd, een zekere mate van vertrouwen is cruciaal voor mensen om energieadvies te accepteren en er positief op te reageren. Terwijl persoonlijke energiecafés ervoor zorgden dat er vertrouwen en begrip werd opgebouwd, bood het online systeem dat we gebruikten niet dezelfde kansen en bleven adviseurs relatief anoniem.
Belangrijkste lessen
Uiteindelijk hebben we dat gevonden energiecafés kunnen een cruciale rol spelen om mensen in staat te stellen de beschikbare opties en ondersteuning te begrijpen, waardoor zij de eerste stap kunnen zetten in een traject van advies inwinnen en energiebesparende maatregelen nemen. Dit is vooral belangrijk voor degenen die anders moeite zouden hebben om toegang te krijgen tot ondersteunings- en adviesdiensten, zoals degenen die digitaal zijn uitgesloten of sociaal geïsoleerd zijn.
Er zijn verschillende lessen voor best practice die het toekomstige gebruik van energiecafés kunnen informeren:
- Persoonlijke evenementen blijven de optimale manier om energiecafés te runnen, terwijl online of remote versies uitdagender blijven.
- Degenen die energiecafés hosten, moeten stappen ondernemen om vertrouwen en begrip bij cafébezoekers te ontwikkelen, bijvoorbeeld door een praatje te maken en bezoekers niet onder druk te zetten om zich ergens toe te verbinden. Dit is cruciaal om de kans te vergroten dat naar advies wordt geluisterd en dat er actie wordt ondernomen.
- Om de betrokkenheid te maximaliseren en het vertrouwen te bevorderen, moeten energiecafés worden gehuisvest in bekende en gebruikte gemeenschapscentra en moeten ze worden georganiseerd met en via bestaande gemeenschapsgroepen. Door energiecafés te taggen voor bredere openbare evenementen, in plaats van een enkel op zichzelf staand evenement te creëren dat uitsluitend over energiebesparing gaat, kan het aantal bezoekers toenemen en worden groepen bereikt die anders niet aanwezig zouden zijn.
- Energiearmoede kan vaak het "topje van de ijsberg" zijn als het gaat om de ontberingen waarmee velen worden geconfronteerd, en de oorzaken kunnen complex en diepgeworteld zijn. Het is daarom cruciaal om energiecafés te zien als een klein onderdeel van een veel breder, ambitieus en langetermijnpakket van maatregelen, ondersteund door overheidsfinanciering en regulering, dat de onderliggende oorzaken van energiearmoede aanpakt. Een element hiervan zou kunnen zijn een “landelijke energieadviesdienst”, dat breed toegankelijke, gratis ondersteuning biedt voor iedereen die het nodig heeft.
Dr. Neil Simcock
Dr. Neil Simcock is hoofddocent aardrijkskunde aan de School of Biological and Environmental Sciences van de Liverpool John Moores University in het Verenigd Koninkrijk. Zijn onderzoek richt zich op ongelijkheid en kwetsbaarheid, met name in relatie tot energiesystemen en het gebruik van energie in huis. Veel van zijn recente werk heeft de oorzaken en gevolgen van, en mogelijke oplossingen voor brandstofarmoede (energiearmoede) onderzocht. Hij probeert de institutionele en structurele regelingen bloot te leggen die sommige mensen kwetsbaar maken voor het ervaren van brandstofarmoede, zoals het ontwerp van huizen- en energiemarkten, overgangen naar "net-nul"-samenlevingen en de stigmatisering van gemarginaliseerde groepen. Daarnaast heeft hij ook onderzoek gedaan naar hoe brandstofarmoede wordt ervaren in het dagelijks leven en de impact ervan op het mentale en fysieke welzijn van mensen.