Het meest recente rapport van Lancet Countdown Europe benadrukt de toenemende gevolgen van klimaatverandering voor de volksgezondheid, met een scherpe stijging van het aantal sterfgevallen door hitte op het hele continent. Terwijl Europa een historische hittegolf doormaakt, onderstreept het rapport de urgentie van aanhoudende actie op het gebied van klimaat en gezondheid. Hoewel er steeds meer wordt geïnvesteerd in hernieuwbare energie en nationale aanpassingsplannen, neemt de betrokkenheid bij klimaat en gezondheid af. Naarmate de risico's toenemen, is het cruciaal om de vaart erin te houden om de volksgezondheid te beschermen.
Hedi Katre Kriit, Jose Chen-Xu en Slava Jankin, auteurs van het meest recente Lancet Countdown Europe-rapport, leggen uit waarom het overbruggen van de kloof tussen bewijs en actie cruciaal is voor de bescherming van de volksgezondheid.
Elk jaar maakt de Lancet Countdown in Europa de balans op van de toenemende impact van klimaatverandering op de gezondheid in heel Europa. Het initiatief, dat gebruikmaakt van het werk van een interdisciplinair netwerk van onderzoekers, volgt klimaatgerelateerde gezondheidsrisico's, aanpassings- en mitigatiemaatregelen, financiering en publieke betrokkenheid om te beoordelen of Europa gelijke tred houdt met een escalerende crisis.
Het Europees Centrum, opgericht in 2021, publiceerde op Earth Day, 22 april, de derde editie van zijn rapport.
Volgens het laatste rapport eist klimaatverandering in Europa nu al levens, en is het aantal sterfgevallen als gevolg van hitte in bijna alle regio's de afgelopen tien jaar sterk gestegen ten opzichte van het historische gemiddelde.
In het rapport zien we ook positieve trends, bijvoorbeeld dat meer landen dan ooit een nationaal plan voor gezondheidsaanpassing hebben opgesteld om de risico's en kwetsbaarheid voor klimaatverandering te minimaliseren. Daarnaast is er een recordhoogte bereikt in de investeringen in groene energie en is meer dan een kwart van de elektriciteit in Europa afkomstig van hernieuwbare energiebronnen.
Desondanks is er een zorgwekkende afname te zien in de betrokkenheid bij klimaatverandering en gezondheid in alle maatschappelijke sectoren.
De uitdaging is om bezorgdheid om te zetten in actie.
"Om de klimaatgerelateerde gezondheidsrisico's aan te pakken en zinvolle actie te ondernemen, is sterke publieke steun en politieke actie nodig", aldus prof. Slava Jankin van de Universiteit van Birmingham, die de werkgroep leidt die de maatschappelijke betrokkenheid in het rapport monitort.
Volgens de sociaalwetenschappelijke theorie zijn gedeelde overtuigingen, overtuigende communicatie en vertrouwen belangrijke ingrediënten om betrokkenheid te mobiliseren, vooral bij een onderwerp dat enigszins controversieel is, zoals klimaatverandering.
De wetenschap ontwikkelt zich sneller dan het publieke en politieke debat.
In het rapport wordt de wetenschappelijke betrokkenheid bij het onderwerp klimaatverandering en gezondheid gemeten aan de hand van het aantal jaarlijks gepubliceerde studies over dit verband.
We zien een toenemend aantal studies dat vanaf 1990 is gepubliceerd (figuur 1), waarvan de meeste zich richten op de gevolgen. Studies naar mitigatie en adaptatie zijn echter onevenredig veel minder talrijk. Vrijwel al dit onderzoek is geconcentreerd in regio's waar de waargenomen klimaatontwikkelingen kunnen worden toegeschreven aan menselijke activiteiten.
De meeste wetenschappelijke studies zijn afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk, Italië en Spanje. Er is een duidelijk wetenschappelijk verband tussen klimaatverandering en toenemende gevolgen voor de gezondheid, en de Wereldgezondheidsorganisatie erkende klimaatverandering in 2021 als de grootste bedreiging voor de menselijke gezondheid.
Naast de wetenschappelijke gemeenschap tonen ook andere maatschappelijke sectoren, zoals politici en media, een zeer geringe betrokkenheid bij het verband tussen klimaat en gezondheid. Dit maakt het moeilijk om ambitieus klimaat- en gezondheidsbeleid te voeren, omdat de kennis over de onderlinge samenhang tussen beide de relevante actoren niet heeft bereikt.
AI onthult waar het gesprek over klimaat en gezondheid tekortschiet.
Hoe houden wetenschappers in het rapport de wetenschappelijke, politieke en mediabetrokkenheid bij klimaatverandering en gezondheid in kaart?
Onderzoekers gebruiken grote taalmodellen die duizenden teksten kunnen verwerken, variërend van wetenschappelijke artikelen en transcripties van debatten in het Europees Parlement tot media-artikelen uit verschillende landen en talen.
Grote taalmodellen gaan verder dan eenvoudige trefwoordmatching: ze classificeren teksten op basis van inhoudelijke focus, lezen in context en in meerdere talen, waarbij de resultaten worden gevalideerd aan de hand van door mensen gecodeerde voorbeelden.
"Het bijhouden van de jaarlijkse betrokkenheid op deze schaal, in meerdere talen en maatschappelijke sectoren, zou zelfs een paar jaar geleden nog niet haalbaar zijn geweest", aldus prof. Jankin.
Europese politici beschouwen klimaat en gezondheid nog steeds als twee aparte kwesties.
Om de omvang van de tekst die geanalyseerd moet worden voor de betrokkenheidsindicatoren te illustreren, kunnen we de betrokkenheidsindicator van het Europees Parlement (EP) nader bekijken. Deze indicator heeft als doel het aantal toespraken over klimaatverandering en gezondheid in elke toespraak van alle EP-debatten te identificeren.
In 2024 werden er 4477 toespraken in het Europees Parlement gehouden (waarvan 204 over klimaatverandering en 341 over gezondheid gingen), en slechts 21 daarvan noemden zowel klimaatverandering als gezondheid in dezelfde toespraak.
"Handmatig coderen op deze schaal zou onderzoekers maanden per jaar kosten, en betrouwbare resultaten vereisen minstens twee onafhankelijke codeerders die een hoge mate van overeenstemming bereiken. Taalmodellen stellen ons in staat om dat proces op grote schaal uit te voeren en jaarlijks te herhalen", aldus prof. Jankin.
De grote taalmodellen kunnen deze sleuteltermen nu snel en betrouwbaar in teksten herkennen, waardoor we de betrokkenheid in verschillende maatschappelijke sectoren jaarlijks in het rapport kunnen volgen.
Figuur 2 toont een overzicht per land van de debatten in het Europees Parlement in 2024. Hieruit blijkt dat gezondheid en klimaatverandering vaak als afzonderlijke onderwerpen aan bod komen, maar dat het gebruik van beide termen (in rood) in één toespraak uitzonderlijk laag is.
Dit benadrukt dat er een grote kennisachterstand bestaat onder onze politieke leiders en dat onderwerpen zoals gezondheid en klimaatverandering als losstaande zaken worden beschouwd, zonder onderlinge samenhang.
De media hebben de macht om de kloof te verkleinen of juist te vergroten.
De media spelen een grote rol bij het vormgeven van de publieke opinie en het faciliteren van communicatie tussen verschillende maatschappelijke actoren. De media kunnen een grote invloed uitoefenen door bepaalde argumenten in publieke debatten te benadrukken of juist te bagatelliseren.
Uit de media-indicator blijkt dat ongeveer 13.5% van de berichten op TikTok een verband legt tussen klimaatverandering en de gevolgen daarvan voor de gezondheid. Figuur 3 toont de mediabetrokkenheid per land, waarbij de betrokkenheid in de Baltische staten, Frankrijk en Portugal erg laag is in vergelijking met andere landen zoals Duitsland, Tsjechië en Turkije.
"Voorheen gebruikten we X om mediabetrokkenheid te volgen, maar in tegenstelling tot voorgaande jaren is X in 2023 gestopt met het openbaar delen van hun gegevens."
Met de overdracht van het eigendom van TikTok zou het bedrijf in de voetsporen van X kunnen treden, wat zorgen baart over de centrale rol van toegankelijkheid tot databronnen voor onderzoek en kennisoverdracht.
De kloof tussen bewijs en actie overbruggen.
Uit onze indicatoren blijkt dat er sprake is van een kloof in betrokkenheid. Het wetenschappelijk bewijs is sterk en groeit; de publieke bezorgdheid over de gezondheid is constant hoog.
Toch leggen politici, media en andere maatschappelijke actoren zelden een verband tussen de twee, waardoor een krachtig kader onderbenut blijft op het moment dat het het meest nodig is.
Instellingen voor de volksgezondheid zijn bij uitstek geschikt om hier verandering in te brengen: door gezondheid centraal te stellen in de communicatie over klimaatrisico's, door te pleiten voor beleidsagenda's die deze kwesties integreren in plaats van scheiden, en door politieke actoren op beide vlakken ter verantwoording te roepen.
In focus
- Beschouw klimaatverandering als een probleem voor de volksgezondheid. Door de gevolgen van klimaatverandering direct te koppelen aan de gezondheid, wordt het onderwerp relevanter en kan de publieke en politieke steun voor klimaatmaatregelen worden versterkt.
- Communiceer sectoroverschrijdend. Wetenschappers, beleidsmakers, media en volksgezondheidsinstellingen zouden klimaatverandering en gezondheid consequent met elkaar in verband moeten brengen om de huidige kloof in de communicatie te dichten.
- Gebruik AI om maatschappelijke betrokkenheid te monitoren. Grote taalmodellen maken betrouwbare, meertalige analyses mogelijk van wetenschappelijke literatuur, politieke debatten en mediaverslaggeving op een schaal die met handmatige codering onhaalbaar zou zijn.
- Koppel bewijsmateriaal aan actie. Sterk wetenschappelijk bewijs alleen is onvoldoende; effectieve communicatie en aanhoudende politieke betrokkenheid zijn essentieel om kennis om te zetten in beleid voor aanpassing aan en beperking van klimaatverandering.
- Volg de vooruitgang die verder gaat dan alleen emissies. Door de gevolgen voor de gezondheid, aanpassingsinspanningen, publieke betrokkenheid en het beleid te monitoren, in combinatie met klimaatindicatoren, ontstaat een completer beeld van de vraag of Europa effectief reageert op klimaatverandering.
Het Europese rapport van 2026 van de Lancet Countdown
Klik hier om het laatste rapport te lezen uit de Lancet Countdown Europe spoors vooruitgang op het gebied van gezondheid en klimaatverandering in de regio.
Hedi Kriit
Hedi is als onderzoeker verbonden aan het Lancet Countdown Climate Change and Health Europe-programma van de Universiteit van Heidelberg. Ze heeft een master in volksgezondheid en economie. Haar proefschrift richtte zich op de gezondheids- en economische effecten van duurzame transportoplossingen. Haar onderzoeksinteresses omvatten milieuepidemiologie, stedelijke gezondheid en de impact van klimaatverandering op de volksgezondheid.
José Chen
José is onderzoeker bij het Lancet Countdown-project over gezondheid en klimaatverandering in Europa en postdoctoraal onderzoeker bij ISGlobal in Spanje, met een specialisatie in volksgezondheid. Hij heeft een master in gezondheidseconomie en -management. Zijn proefschrift richtte zich op gezondheidsindicatoren en de vertaling van beleid in Europa. Zijn onderzoeksinteresses omvatten duurzame gezondheidszorg, stedelijke gezondheid en gezondheidsbeleid en -monitoring.
Slava Jankin
Slava Jankin is hoogleraar Data Science and Government aan de Universiteit van Birmingham, met een dubbele aanstelling bij de School of Government en de School of Computer Science. Hij is adjunct-directeur en hoofd onderzoek van het Institute for Data and AI, oprichter en directeur van het Centre for AI in Government, en de Turing Academic Lead van de universiteit. Zijn onderzoek richt zich op het gebruik van kunstmatige intelligentie en computationele methoden voor de studie van politieke communicatie, openbaar beleid en bestuur. Hij is lid van Working Group 5 van de Lancet Countdown on Health and Climate Change en leidt het werk op het gebied van politiek en bestuur voor de Lancet Countdown in Europa. Zijn recente onderzoek richt zich op de betrokkenheid van het publiek en de politiek bij de gezondheidsgevolgen van klimaatverandering, klimaat-gezondheidscommunicatie en de rol van instellingen bij het bevorderen van effectieve beleidsreacties.