Gezondheidsbevordering is het proces waarbij mensen in staat worden gesteld meer controle over hun gezondheid te krijgen en deze te verbeteren, en daarmee hun welzijn en levenskwaliteit te verhogen. Maar al te vaak ligt de focus binnen de gezondheidsbevordering nog steeds op het beïnvloeden van individueel gedrag, ondanks de vele obstakels waar veel mensen, met name mensen met minder middelen, mee te maken krijgen als het bijvoorbeeld gaat om meer bewegen of gezond eten.
Een veel effectievere aanpak is om de omgeving waarin mensen leven aan te passen, om de gezonde keuze de gemakkelijke en aantrekkelijke standaardkeuze te maken, voor iedereen. Maar hoe kunnen gemeenten dit faciliteren? Leden van de Thematische Werkgroep Gezonde Stedelijke Omgevingen van EuroHealthNet hebben deze kwestie besproken.
In 1986 hield de Wereldgezondheidsorganisatie haar eerste internationale conferentie over gezondheidsbevordering. Tijdens deze historische gelegenheid werd een handvest gepresenteerd met de toezeggingen voor een gezondere toekomst voor iedereen.
Het Handvest van Ottawa, dat bestaat uit vijf essentiële acties ter bevordering van de gezondheid en de voorwaarden voor een goede gezondheid, betekende een keerpunt in de wereldwijde gezondheidszorg. De betekenis achter deze belangrijke gebeurtenis was duidelijk: "...gezondheid wordt gecreëerd en beleefd door mensen in de context van hun dagelijks leven; waar ze leren, werken, spelen en liefhebben."
Deze 'alledaagse omstandigheden' (zoals de zorgverlening, de toegang tot groene ruimtes en de organisatie van welzijnsprogramma's) bepalen het leven van mensen en worden grotendeels georganiseerd en verzorgd door alle bestuurslagen. Politieke eenheden zijn daarom belangrijke belanghebbenden bij de bevordering van de gezondheid en de preventie van ziekten.
Gemeentelijke overheden hebben de middelen om van hun gemeenschappen 'koepelorganisaties voor de gezondheidszorg' te maken . Maar dat is geen gemakkelijke opgave. Net als alle bestuurslagen is het lokale politieke spectrum zeer complex en bestaat het uit verschillende departementen met uiteenlopende prioriteiten.
Leiderschap op het gebied van volksgezondheid om de betrokkenheid te versterken
Om andere sectoren ervan te overtuigen dat ook zij bijdragen aan gezondheid en welzijn, is leiderschap en actie vanuit de publieke gezondheidszorg nodig. De publieke gezondheidszorg moet de betrokkenheid versterken door het bewustzijn en de kennis onder lokale leiders en andere betrokkenen te vergroten over de determinanten van gezondheid , over de verdeling van gezondheid en over hoe zij de situatie in hun gemeenschappen kunnen verbeteren . Ze moeten ook aan andere sectoren laten zien hoe het streven naar gezondheid en welzijn uiteindelijk ook hun belangen dient , zodat het als een gemeenschappelijke, overkoepelende prioriteit wordt omarmd.
Gebieden voor actie
Hoewel elk land en elke gemeente in de EU heeft een diverse en zelfs unieke situatie, kan worden gezegd dat de meeste regeringen focus onvoldoende op de algehele impact van hun beleid en programma's op het gebied van gezondheid en welzijn, en hun distributie. Gezondheidsbevordering in deze betekenis wordt vaak gezien als een 'vrijwillige' taak, en daar gebrek aan duidelijke mandaten en de nodige bestuurs- en administratieve structuren om ervoor te zorgen dat verschillende actoren samenwerken mede-gezondheid produceren en welzijn.
Dit aanpakken, om 'gemeenten overkoepelende instellingen voor gezondheid te maken' vereist investeringen in capaciteit en ondersteunende bestuurlijke en bestuurlijke structuren. Het vereist ook beter, gestandaardiseerd bewakingssystemen, dat kan helpen genereren bewijzen rond wat werkt, om aanhoudende financiering te stimuleren.
Gemeenschappelijk optreden van de EU inzake ongelijkheden op gezondheidsgebied
Om deze kwesties aan te pakken, omvatte de gezamenlijke EU-actie inzake gezondheidsongelijkheden (JAHEE, 2019-2022) een werkterrein dat zich richtte op het thema 'Gezonde leefomgevingen'. De betrokken lidstaten identificeerden en deelden relevante strategieën, beleidsmaatregelen en praktijken in hun landen om de rol van gemeentelijke overheden te versterken bij het verbeteren van de gezondheid en het verminderen van ongelijkheden. De deelnemende landen en gemeenten implementeerden pilotprojecten om de actie in het veld te bevorderen, met de nadruk op capaciteitsopbouw, structurele ontwikkeling, planning en netwerken.
De lessen werden samengebracht in een set van richtlijnen voor implementatie en belangenbehartiging voor praktijkmensen, besluitvormers en belanghebbenden, voor stadsplanning. Verdere beschrijvingen en resultaten van het JAHEE-werkonderdeel over HLE zijn beschikbaar op de JAHEE-website en Health Inequalities Portal.
Na afloop van JAHEE hebben verschillende voormalige partners, die tevens lid waren van EuroHealthNet, een thematische werkgroep (TWIG) opgericht over gezonde leefomgevingen. Deze werkgroep bouwt voort op het reeds verrichte werk en blijft kennis en ervaringen delen.
Voortbouwend op momentum
Na afloop van JAHEE hebben verschillende voormalige partners, die tevens lid waren van EuroHealthNet, een thematische werkgroep (TWIG) opgericht over gezonde leefomgevingen. Deze werkgroep bouwt voort op het reeds verrichte werk en blijft kennis en ervaringen delen.
De auteurs willen Rosana Peiro Pérez van de regio Valencia en Giuseppe Costa van het Regionaal Gezondheidsobservatorium van de Universiteit van Turijn bedanken voor hun bijdrage aan dit artikel.
Ingrid Stegeman
Ingrid Stegeman is programmamanager met bijna 20 jaar ervaring op het gebied van gezondheids- en sociaal beleid van de EU en het beheer van door de EU medegefinancierde projecten. Ze werkt binnen de beleids-, praktijk- en onderzoeksplatforms van EuroHealthNet en is verantwoordelijk voor het toezicht op en het waarborgen van de kwaliteit van de brede activiteiten van EuroHealthNet om ongelijkheden op gezondheidsgebied door onderliggende determinanten van gezondheid te verminderen. Ze leidt momenteel het Schools4Health-project van EuroHealthNet en onze bijdragen aan het FEAST-onderzoeksconsortium, dat zich richt op het transformeren van voedselsystemen, als beleidsleider.
