Sula ndeachaigh sí isteach i sláinte phoiblí na hEorpa, d’oibrigh Chantal Verdonschot ó EuroHealthNet mar oibrí sóisialta. Ag tarraingt ar thaithí ó dhá thaobh an chórais, machnaíonn sí ar a bhfuil múinte di ó na róil sin: is mó ná rochtain ar chúram atá i gceist le cothromas sláinte. Baineann sé le cibé an bhfuil doirse ár gcóras oscailte i ndáiríre do na daoine is mó a bhfuil gá acu leo.
Thosaigh mé mo shlí bheatha mar oibrí sóisialta i mbardas beag tuaithe san Ísiltír. Díreach tar éis dom an ollscoil a bhaint amach, tugadh ualach cásanna dom de dhaoine a bhí fágtha ina ndiaidh ag an margadh saothair, cuid mhaith acu ina gcónaí le galair ainsealacha, cuid eile ina ndídeanaithe le déanaí. Fuair mé amach go luath nach raibh an fhadhb ann go raibh siad dífhostaithe. Ba é gach rud eile a bhí i gceist.
Tógadh an córas timpeall ar smaoineamh simplí: tagann coinníollacha le leas an tsóisialaigh. Ach i gcleachtas, d’fhéadfadh na coinníollacha sin a bheith pionósach. Tháinig mé trasna ar chásanna inar chinn measúnú leighis go bhféadfadh duine a bhfuil pian ainsealach air oibriú dhá uair an chloig sa lá, dhá lá sa tseachtain. Rinneadh oibleagáid den fhionnachtain sin láithreach: b’éigean don chliant anois cuardach gníomhach a dhéanamh ar phost leis na huaireanta neamhghnácha sin. Mura ndéanfaidís amhlaidh, bhí a leas i mbaol. Agus iad ag cuardach, cuireadh chuig áis oibre an bhardais iad chun “ullmhú le haghaidh fostaíochta.” I ndáiríre, bhí siad ag déanamh oibre neamhíoctha mar mhalairt ar an leas a fuair siad.
Breathnaím siar ar an tréimhse seo le mothúcháin mheasctha. Bhí mé 22 bliain d'aois, agus ní raibh mé i gcónaí ag tuiscint cad a bhí á iarraidh agam ar dhaoine. B’fhéidir go mbeadh cuma neodrach ar “chuireadh” a fháil chuig coinne, ach b’fhéidir go dtógfadh sé uair an chloig ar roinnt cliant dul ann, agus b’fhéidir nach raibh siad in ann dinnéar ceart a bheith acu an oíche sin mar gheall ar an táille cúig euro ar an mbus. Bhí dinimic chumhachta i gceist nár thug mé faoi deara i mo shimplí.
Ach chiallaigh an óige nach raibh mé tar éis foghlaim fós conas daoine a fheiceáil mar chásanna. Tógadh an córas chun cás duine a laghdú go foirm iarratais, coinníollacha le comhlíonadh, boscaí le seiceáil. Chonaic mé iarratas leasa shóisialaigh á dhiúltú mar gheall ar réimse amháin a líonadh isteach go mícheart. Dúradh leis an gcliant gur cheart dóibh iarracht eile a dhéanamh an mhí seo chugainn. Déanann cinneadh den sórt sin neamhaird ar a bhfuil i gceist le maireachtáil gan airgead an mhí sin - agus ar a bhféadfadh sé sin duine a spreagadh chun a dhéanamh.
I gcás eile, cheannaigh máthair cliaint luach caoga euro de ghrósaera dó ionas go bhféadfadh sé taitneamh a bhaint as rud éigin speisialta agus ithe go sláintiúil. Bhí air na 50 euro sin a dhearbhú ionas go bhféadfaí iad a asbhaint óna leas leasa an mhí sin. Mura ndéanfadh sé amhlaidh, agus mura ndéanfaí athbhreithniú ar a ráitis bhainc riamh, bheadh sé i mbaol pionóis. Rinne nósanna imeachta den sórt sin dliteanas de chineáltas duine muinteartha.
Ceacht 500 euro
B’fhéidir, ós rud é gur rud nua domsa é sin ar fad, gur mhó an claonadh a bhí agam scéal an duine a fhoghlaim agus réitigh a lorg, seachas an prótacal a leanúint. Ceann de na cásanna is mó a smaoiním air ná Rose*, máthair iontach agus bean dhícheallach, milis. Bhí Rose ag déileáil le dúlagar agus réimse fadhbanna sláinte fisiciúla, agus ar feadh míonna, ní raibh muid in ann é a dhéanamh amach i gceart.
Ansin rinneamar. Bhí fadhbanna fiaclóireachta tromchúiseacha ag Rose, bhí roinnt fiacla ar iarraidh, agus bhí na cinn a bhí aici ag cur go leor pian uirthi. Ní raibh sí in acmhainn cúram ceart a fháil agus b'éigean di bia saor agus próiseáilte a ithe a bhí éasca le coganta. Bhí Rose níos troime ná mar a theastaigh uaithi a bheith agus bhí sí i gcónaí ag mothú tuirseach agus náirithe. De réir mar a mhothaigh sí féinchomhfhiosach faoina gáire, bhí sí tar éis stop a chur leis an ngáire ar fad.
Nuair a fuair muid amach, bhí rud éigin againn le hoibriú leis. Thóg sé roinnt ama í a chur ina luí, ach d’aontaigh mo mhaoirseoir ligean do Rose dul chuig fiaclóir le haghaidh luachan. Bhí costas a cuid fiacla a dheisiú díreach faoi bhun 500 euro, agus d’aontaigh an bhardas íoc.
Ar ár gcéad choinne eile, mí amháin ina dhiaidh sin, chonaic mé duine difriúil. Anois agus pian na nós imeachta imithe, bhí sí ag ithe go sláintiúil agus ag cailleadh meáchain, agus bhí feabhas tagtha ar a sláinte mheabhrach: mhothaigh sí sásta, ag miongháire arís. Laistigh de sheachtainí, fuair sí post. Bhí cúig chéad euro tar éis an rud nár éirigh le míonna de choinní agus de choinníollacha a dhéanamh. Ba é an sampla is coincréite a chonaic mé riamh den nasc idir bochtaineacht agus sláinte - agus cruthúnas go bhféadfadh an córas lúbadh, dá mbeadh duine éigin sásta é a bhrú.
Ó bhun aníos go barr anuas
Díreach nuair a chinn mé nach raibh an post domsa, fuair mé intéirneacht in institiúidí an AE: rud a raibh brionglóid agam faoi. Bhraith mé gurbh é an chéad chéim eile nádúrtha cur le hEoraip níos sóisialta agus níos sláintiúla, bealach chun oibriú ar na fadhbanna céanna ach ar scála inar leanfadh na freagraí.
Chaith mé am ag meastóireacht ar thionchar thionscadail sláinte an AE a d’oibrigh le grúpaí i gcásanna leochaileacha, amhail daoine gan dídean nó a bhí i bpríosún, daoine le riochtaí sláinte ainsealacha, agus dídeanaithe: daoine nach raibh difriúil ó na daoine a casadh orm mar oibrí sóisialta. Bhreathnaigh mé féin agus mo chomhghleacaithe ar cibé an raibh tionscadail tar éis a gcuid gealltanas a chomhlíonadh: tuarascálacha a táirgeadh, imeachtaí a tionóladh, comhpháirtithe a bhí páirteach. Níor tugadh aird leordhóthanach ar cibé an raibh difríocht iarbhír déanta ag an idirghabháil i saol na ndaoine a raibh sé deartha dóibh, agus bhí mé ag smaoineamh conas a d’fhéadfadh guth níos mó a bheith acu agus iad á múnlú.
Díreach ag an gcrosbhóthar
Tar éis na hintéirneachta, bhí rogha le déanamh agam. Ar theastaigh uaim leanúint ar aghaidh ag obair ar bheartas idirnáisiúnta, nó ar theastaigh uaim filleadh ar an leibhéal áitiúil? Roghnaigh mé an crosbhóthar.
Chuaigh mé isteach in EuroHealthNet, áit a n-oibrím ag crosbhóthar beartais, cleachtais agus taighde, ní hamháin ag plé le hinstitiúidí an AE ach ag cothú malartú eolais idir gníomhaithe áitiúla, náisiúnta agus Eorpacha. Mar gheall ar ár ndlúthnaisc le gníomhaithe áitiúla, is féidir linn a bhfuil ag tarlú i mbardas beag Ollainnis a nascadh le chéile chun straitéis Eorpach a chur ar an eolas agus gealltanais Eorpacha a aistriú ina rud bríoch do dhaoine ar an talamh. Agus b'fhéidir go gan choinne, fuair mé mo áit ní sa bheartas, ach sa chumarsáid.
Tá tábhacht leis an gcaoi a labhraímid faoi rudaí agus faoi dhaoine. Ní bearna in acmhainní nó i dtoil pholaitiúil amháin atá idir doiciméad beartais Eorpach agus pian fiaclóireachta Rose. Is bearna í sa teanga a úsáidtear agus a mbíonn a réaltacht lárnach nuair a dhéantar cinntí. I mo chuid oibre, déanaim iarracht an bhearna sin a líonadh: a chinntiú go léiríonn na teachtaireachtaí a chuireann muid amach sa domhan an méid a mhaireann daoine tríd, ní hamháin an rud atá áisiúil nó compordach a rá.
Táim fós ag smaoineamh ar Rose. Faoi na 500 euro a d'athraigh a saol. Faoin gcliant ar diúltaíodh a iarratas ar leas sóisialta mar gheall ar réimse mícheart amháin. Ní féidir liom na córais sin a dheisiú ón áit ina bhfuilim. Ach is féidir liom a chinntiú go gcuimhneoidh na daoine a mhúnlaíonn iad cé hiad na cinntí sin fúthu.
*Tá an t-ainm "Rose" a úsáidtear san alt seo athraithe chun céannacht an duine a chosaint
I bhfócas
- Féach ar an duine ar fad – is annamh a oireann dúshláin daoine do chatagóir nó do sheirbhís amháin.
- Bain bacainní, ní hamháin comharthaí – tosaíonn tacaíocht éifeachtach trí thuiscint a fháil ar a bhfuil ag cur bac ar dhaoine.
- Cuir córais ag obair do dhaoine – níor cheart go mbeadh an mhaorlathas ina chonstaic eile le sárú.
- Ceangail réaltachtaí áitiúla le beartas níos leithne – tarlaíonn athrú bríoch nuair a bhíonn tionchar ag cleachtas ar chinnteoireacht.
- Éist leo siúd is mó a mbíonn tionchar acu orthu – tá taithí saoil riachtanach chun córais níos cothroime a thógáil.
Chantal Verdonschot
Léiríonn staidéir agus slí bheatha Chantal tiomantas domhain do chothromas sláinte agus sóisialta a chur chun cinn. Tá cúlra acadúil aici i sláinte poiblí na hEorpa, i gcearta an duine agus i riarachán poiblí idirnáisiúnta. Sular thosaigh sí le EuroHealthNet, d’oibrigh sí mar oibrí sóisialta san Ísiltír, áit a thacaigh sí le himircigh agus le daoine i gcásanna leochaileacha agus iad ag dul isteach nó ag filleadh ar an bhfórsa saothair. Fuair sí a céad taithí ag obair ar chúrsaí sláinte poiblí idirnáisiúnta mar oiliúnaí sa Choimisiún Eorpach.