Πώς μοιάζουν οι πολιτικές για την οικονομία της ευημερίας και πόσο αποτελεσματικές είναι στην πράξη; Θα μπορούσε πραγματικά η Ευρώπη να επωφεληθεί από τέτοιες προσεγγίσεις; Η Ισλανδία, μια χώρα γνωστή για τα εντυπωσιακά τοπία της, είναι επίσης πρωτοπόρος στην ισότητα και την κοινωνική πρόοδο. Έχει υιοθετήσει μια οικονομία ευημερίας και, μέσω του καινοτόμου Νόμου για την Ευημερία των Παιδιών, η Ισλανδία δείχνει τις πραγματικές δυνατότητες των πολιτικών που επικεντρώνονται στην ευημερία για να διαμορφώσουν το μέλλον της παιδικής ευημερίας. Η Jenný Ingudóttir από τη Διεύθυνση Υγείας της Ισλανδίας συζητά τον αντίκτυπό της.
Ενόψει της δημιουργίας του Νόμου για την Ευημερία των Παιδιών –νομοθεσία που στοχεύει στη βελτίωση της ζωής των παιδιών διασφαλίζοντας ότι οι οικογένειες λαμβάνουν την υποστήριξη που χρειάζονται από νωρίς– μια οικονομική αξιολόγηση αποκάλυψε το εκτιμώμενο υψηλό κοινωνικό κόστος των δυσμενών εμπειριών παιδικής ηλικίας (ΔΕΠΑ). Αυτό σηματοδότησε μια σημαντική στιγμή, όχι μόνο για την Ισλανδία, αλλά ενδεχομένως και για την παιδική ευημερία σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς ο οικονομικός αντίκτυπος των ΔΕΠΑ δεν είχε ποσοτικοποιηθεί προηγουμένως.
Παρά το γεγονός ότι η διενέργεια εκτίμησης οικονομικών επιπτώσεων για ένα κοινοβουλευτικό νομοσχέδιο αυτού του είδους ήταν μάλλον ασυνήθιστη, η εν λόγω νομοθεσία δεν αφορούσε απλώς τη χρηματοδότηση υπηρεσιών. Δημιουργήθηκε για να διασφαλίσει ότι όλα τα παιδιά λαμβάνουν τη σωστή υποστήριξη, την κατάλληλη στιγμή και από τον σωστό πάροχο. Και χάρη σε αυτήν την προσέγγιση, τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά.
Αυτό που ξεχώρισε από την αξιολόγηση ήταν ότι οι μακροπρόθεσμες οικονομικές αποδόσεις του Νόμου για την Ευημερία ήταν κάτι περισσότερο από απλώς πολλά υποσχόμενες. Το προβλεπόμενο κόστος για τον Νόμο θα ξεπεραστεί από τα οφέλη ήδη από το 2035, με θετικές οικονομικές αποδόσεις να αναμένονται έως το 2050. Πρόκειται για ένα σπάνιο κόσμημα κυβερνητικής πρωτοβουλίας, καθώς όχι μόνο υπόσχεται να είναι ένα από τα πιο κερδοφόρα έργα που αναλαμβάνει η κυβέρνηση, αλλά το κάνει χωρίς να προκαλεί διατάραξη του περιβάλλοντος.
Η εφαρμογή πολιτικής στον πραγματικό κόσμο κάνει όλη τη διαφορά
Ο νόμος διαιρεί τις υπηρεσίες παιδικής ευημερίας σε τρία επίπεδα : υπηρεσίες πρώτης γραμμής που περιλαμβάνουν εκπαίδευση, δραστηριότητες αναψυχής και πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη· υπηρεσίες δεύτερης γραμμής που προσφέρουν πιο εξατομικευμένη υποστήριξη· και ένα τρίτο επίπεδο που παρέχει εξειδικευμένη υποστήριξη για πιο σύνθετες ανάγκες. Ίσως η πιο καινοτόμος σκέψη αυτής της νομοθεσίας είναι η διαρθρωτική, νομική της προσέγγιση που διασφαλίζει τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών συστημάτων υπηρεσιών.
Ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό αυτού του Νόμου είναι ο διορισμός ειδικών συντονιστών στις υπηρεσίες πρώτης γραμμής. Αυτοί οι συντονιστές προσφέρουν πληροφορίες και καθοδήγηση σχετικά με τις υπηρεσίες, καθώς και διευκολύνουν την πρόσβαση σε περαιτέρω υπηρεσίες όταν χρειάζεται. Σε δευτεροβάθμιο επίπεδο, ένας ειδικός διαχειριστής υποθέσεων σχεδιάζει ένα σχέδιο υποστήριξης, παρέχει πρόσβαση σε υπηρεσίες και παρακολουθεί την εφαρμογή για να διασφαλίσει ότι καλύπτονται οι ανάγκες του παιδιού. Αυτή η προσέγγιση καταδεικνύει τη σημασία της εξατομίκευσης όσον αφορά την παιδική ευημερία. Τα αποτελέσματά της είναι ήδη αισθητά, όπως αναφέρει μια μαρτυρία ενός γονέα που συμμετείχε στο πρόγραμμα:
«Νομίζω ότι υπάρχει κάτι τόσο όμορφο στο γεγονός ότι ο γιος μου έχει τον δικό του υπεύθυνο υπόθεσης, στον οποίο μπορούμε να απευθυνθούμε και εγώ και αυτός. Ένιωθα σαν να έτρεχα σε μια ανηφόρα για 3 χρόνια, όπου έπρεπε να ζητήσω μια ομαδική συνάντηση και να αγωνιστώ για τα πάντα. Ένιωσα ζεστασιά και χαρά στην καρδιά μου όταν με κάλεσε ο υπεύθυνος υπόθεσης του γιου μου σε μια ομαδική συνάντηση. Είμαι απίστευτα χαρούμενη με αυτήν την υπηρεσία και με αυτόν τον νέο νόμο».
Τέτοια σχόλια αποτελούν υπενθύμιση των συναισθηματικών και πρακτικών οφελών ενός συστήματος που έχει σχεδιαστεί όχι μόνο για να παρέχει υπηρεσίες, αλλά και για να κάνει τις οικογένειες να αισθάνονται ότι τις βλέπουν, τις ακούνε και, κυρίως, ότι τις υποστηρίζουν. Όπως πολλές πτυχές της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας, η ευημερία δεν μπορεί να μετρηθεί αποκλειστικά με οικονομικούς όρους.
Πώς ο νόμος μεταμορφώνει τη μέτρηση της ευημερίας των παιδιών
Φυσικά, είναι ζωτικής σημασίας να μετρηθεί ο αντίκτυπος μιας επαναστατικής πράξης όπως αυτή, γι' αυτό και έχει σχεδιαστεί ένας εξειδικευμένος πίνακας ελέγχου για να παρακολουθεί πώς αυτός ο νόμος μπορεί να επηρεάσει την υγεία και την ευημερία των παιδιών. Με βάση περίπου 100 δείκτες, τα δεδομένα οργανώνονται σε πέντε πυλώνες που ευθυγραμμίζονται με τις γενικές αρχές της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού: εκπαίδευση, ποιότητα ζωής, υγεία και ευημερία, ασφάλεια και προστασία, και συμμετοχή και κοινωνική σύνδεση.
Αυτή η προσέγγιση που βασίζεται σε δεδομένα, η οποία περιλαμβάνει δεδομένα από την Ισλανδική Έρευνα Νέων καθώς και από άλλες πηγές, έχει ήδη αποκαλύψει βασικές τάσεις. Αυτές περιλαμβάνουν μια αξιοσημείωτη μείωση της χρήσης ουσιών από τους νέους και βελτιωμένη αναφορά της ψυχικής ευεξίας στα σχολεία, επιτρέποντας στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να παρακολουθούν την πρόοδο, να υποστηρίζουν αποφάσεις πολιτικής που βασίζονται σε τεκμηριωμένα στοιχεία και να διατηρούν τον Νόμο προσαρμοσμένο στις πραγματικές ανάγκες της κοινότητας.
Η ευημερία των παιδιών χρειάζεται κάτι περισσότερο από γρήγορες λύσεις
Ενώ τα οικονομικά ζητήματα συχνά κυριαρχούν στη συζήτηση, η πραγματική δοκιμασία μιας προσέγγισης που βασίζεται στην ευημερία έγκειται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι πολιτικές στην πράξη. Η εφαρμογή του Νόμου για την Ευημερία των Παιδιών της Ισλανδίας βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, μια διαδικασία που ξεκίνησε το 2018 και τέθηκε σε πλήρη ισχύ τον Ιανουάριο του 2022, με την εφαρμογή της να συνεχίζεται έως το 2026. Η δημιουργία του Νόμου δεν ήταν μια μεμονωμένη αποστολή. Η ανάπτυξη μιας τόσο σύνθετης πολιτικής απαιτούσε τη συμβολή ενός ευρέος φάσματος τομέων, με φορείς όπως η Εθνική Υπηρεσία για τα Παιδιά και τις Οικογένειες να διαδραματίζουν πρωτοποριακό ρόλο. Η συμμετοχή του Οργανισμού υπογραμμίζει τη σημασία της διατομεακής συνεργασίας στη χάραξη και την εφαρμογή πολιτικής.
Πάρτε, για παράδειγμα, την εφαρμογή ενός τέτοιου νόμου. Πρόκειται για μια σύνθετη και εκτεταμένη διαδικασία που περιλαμβάνει πολλά ενδιαφερόμενα μέρη σε πολλαπλά επίπεδα. Ένα ισχυρό παράδειγμα διατομεακής συνεργασίας είναι η συνεργασία μεταξύ της Εθνικής Υπηρεσίας για τα Παιδιά και τις Οικογένειες και της Διεύθυνσης Υγείας. Μαζί, δημιούργησαν μια διαδραστική ηλεκτρονική λίστα ελέγχου για σχολεία που προάγουν την υγεία, ενθαρρύνοντας μια πιο συστηματική και ολιστική προσέγγιση στην ευημερία των παιδιών.
Καθώς συνεχίζεται η εφαρμογή, πραγματοποιούνται συνεχιζόμενες μεταρρυθμίσεις και σχετικές νομοθετικές τροποποιήσεις. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι ο Νόμος για την Ευημερία των Παιδιών προσφέρει μια νέα πορεία για τον μετασχηματισμό του τρόπου με τον οποίο εμείς, ως επαγγελματίες υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, κυβερνήσεις και το κοινό, σκεφτόμαστε και προσεγγίζουμε την παιδική ευημερία.
Γιατί η πραγματική αλλαγή εξαρτάται από τη συνεργασία
Φυσικά, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις. Ο συντονισμός μεταξύ των παρόχων υπηρεσιών και η συμμετοχή όλων όσων εργάζονται με παιδιά δεν είναι εύκολη υπόθεση και απαιτεί χρόνο. Αλλά τα στοιχεία μιλούν από μόνα τους.
Οι πρώτες αναφορές από την εφαρμογή του Νόμου δείχνουν αξιοσημείωτη μείωση της επικάλυψης υπηρεσιών, μεγαλύτερη πρόσβαση σε έγκαιρη παρέμβαση και μεγαλύτερη ικανοποίηση τόσο από τις οικογένειες όσο και από όσους εργάζονται στην πρώτη γραμμή. Τα οφέλη σαφώς υπερτερούν του κόστους. Αυτό το μοντέλο αποτελεί φάρο δυνατοτήτων, δείχνοντας ότι οι ολοκληρωμένες, καλά σχεδιασμένες κοινωνικές πολιτικές μπορούν να αποφέρουν μακροπρόθεσμα οφέλη, όχι μόνο για τα άτομα αλλά και για την κοινωνία.
Άλλωστε, δεν πρόκειται μόνο για οικονομική απόδοση ή μελλοντική παραγωγικότητα. Πρόκειται για την αναγνώριση ότι η παιδική ηλικία έχει εγγενή αξία. Η υποστήριξη της ευημερίας της επόμενης γενιάς δεν είναι απλώς ένα ηθικό καθήκον, είναι μια αξία από μόνη της.
Τζένι Ινγκουντότιρ
Η Jenny Ingudottir είναι ειδικός δημόσιας υγείας στη Διεύθυνση Υγείας της Ισλανδίας και εργάζεται πάνω στην προαγωγή της υγείας στο σχολικό περιβάλλον και στην πρόληψη της βίας μεταξύ παιδιών και εφήβων. Εκτός από την κοινωνιολογία και τη δημόσια υγεία, η Jenny έχει δίπλωμα θετικής ψυχολογίας. Είναι μέλος του δικτύου Nordic για τις πρώτες 1000 ημέρες του παιδιού και μέλος της τριετούς επιτροπής του Συνεδρίου Δημόσιας Υγείας των Nordic.