Η τελευταία έκθεση του Lancet Countdown Europe υπογραμμίζει τις αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία, με τους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη να αυξάνονται απότομα σε ολόκληρη την ήπειρο. Καθώς η Ευρώπη βιώνει ένα ιστορικό κύμα καύσωνα, η έκθεση υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για βιώσιμη δράση για το κλίμα και την υγεία. Ενώ οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και σε εθνικά σχέδια προσαρμογής αυξάνονται, η εμπλοκή με το κλίμα και την υγεία μειώνεται. Καθώς οι κίνδυνοι εντείνονται, η διατήρηση της δυναμικής θα είναι κρίσιμη για την προστασία της δημόσιας υγείας.
Οι Hedi Katre Kriit, Jose Chen-Xu και Slava Jankin, συγγραφείς της τελευταίας έκθεσης του Lancet Countdown Europe, εξηγούν γιατί η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ αποδεικτικών στοιχείων και δράσης είναι κρίσιμη για την προστασία της δημόσιας υγείας.
Κάθε χρόνο, η έκθεση Lancet Countdown in Europe καταγράφει τις αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία σε ολόκληρη την ήπειρο. Βασιζόμενη στο έργο ενός διεπιστημονικού δικτύου ερευνητών, η πρωτοβουλία παρακολουθεί τους κινδύνους για την υγεία που σχετίζονται με το κλίμα, τις προσπάθειες προσαρμογής και μετριασμού, τη χρηματοδότηση και τη συμμετοχή του κοινού, προκειμένου να αξιολογήσει εάν η Ευρώπη συμβαδίζει με μια κλιμακούμενη κρίση.
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο, το οποίο ιδρύθηκε το 2021, δημοσίευσε την τρίτη έκδοση της έκθεσής του για την Ημέρα της Γης, στις 22 Απριλίου.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση, η κλιματική αλλαγή κοστίζει ήδη ζωές στην Ευρώπη και σχεδόν όλες οι περιοχές έχουν βιώσει απότομη αύξηση των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη την τελευταία δεκαετία σε σύγκριση με το ιστορικό σημείο αναφοράς.
Στην έκθεση, βλέπουμε επίσης θετικές τάσεις, για παράδειγμα, περισσότερες χώρες από ποτέ έχουν εφαρμόσει ένα εθνικό σχέδιο προσαρμογής στην υγεία για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων και της ευπάθειας της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, οι επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα και περισσότερο από το ένα τέταρτο της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης προέρχεται πλέον από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Παρά ταύτα, παρατηρείται μια ανησυχητική μείωση της εμπλοκής με την κλιματική αλλαγή και την υγεία σε όλους τους κοινωνικούς τομείς.
Η πρόκληση είναι να μετατρέψουμε την ανησυχία σε δράση
«Για την αντιμετώπιση των κινδύνων για την υγεία που σχετίζονται με το κλίμα και την ανάληψη ουσιαστικής δράσης, απαιτείται ισχυρή δημόσια υποστήριξη και πολιτική δράση», λέει ο καθηγητής Slava Jankin από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, ο οποίος ηγείται της ομάδας εργασίας που παρακολουθεί την κοινωνική συμμετοχή στην έκθεση.
Σύμφωνα με τις κοινές πεποιθήσεις της θεωρίας των κοινωνικών επιστημών, η πειστική επικοινωνία και η εμπιστοσύνη είναι σημαντικά συστατικά για την κινητοποίηση της εμπλοκής, ειδικά για ένα θέμα που είναι κάπως αμφιλεγόμενο όπως η κλιματική αλλαγή.
Η επιστήμη προοδεύει ταχύτερα από τον δημόσιο και πολιτικό διάλογο
Στην έκθεση, η επιστημονική ενασχόληση με το θέμα της κλιματικής αλλαγής και της υγείας μετράται μετρώντας τον αριθμό των μελετών που δημοσιεύονται στο nexus κάθε χρόνο.
Παρατηρούμε έναν αυξανόμενο αριθμό μελετών που δημοσιεύονται από το 1990 και μετά (Σχήμα 1), εκ των οποίων οι περισσότερες επικεντρώνονται στις επιπτώσεις, ωστόσο οι μελέτες για τον μετριασμό και την προσαρμογή είναι δυσανάλογα λιγότερες. Σχεδόν όλες αυτές οι έρευνες επικεντρώνονται σε περιοχές όπου οι παρατηρούμενες κλιματικές τάσεις μπορούν να αποδοθούν στην ανθρώπινη δραστηριότητα.
Η πλειονότητα των επιστημονικών μελετών προέρχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία και την Ισπανία. Υπάρχει σαφής επιστημονική σύνδεση μεταξύ της κλιματικής αλλαγής και των αυξανόμενων επιπτώσεων στην υγεία και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνώρισε την κλιματική αλλαγή ως τη μεγαλύτερη απειλή για την ανθρώπινη υγεία το 2021.
Ωστόσο, εκτός από την επιστημονική κοινότητα, άλλοι κοινωνικοί τομείς, όπως οι πολιτικοί και τα μέσα ενημέρωσης, επιδεικνύουν πολύ χαμηλή συμμετοχή στο πλέγμα. Αυτό δυσχεραίνει την εφαρμογή φιλόδοξων πολιτικών για το κλίμα και την υγεία, καθώς η γνώση της διασύνδεσης μεταξύ αυτών των δύο δεν έχει φτάσει στους αρμόδιους φορείς.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκαλύπτει πού αποτυγχάνει η συζήτηση για την κλιματική υγεία
Πώς παρακολουθούν οι επιστήμονες την επιστημονική, πολιτική και τη συμμετοχή των μέσων ενημέρωσης στην κλιματική αλλαγή και την υγεία στην έκθεση;
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν μεγάλα γλωσσικά μοντέλα που μπορούν να εξετάσουν χιλιάδες κείμενα, ξεκινώντας από επιστημονικά άρθρα, μεταγραμμένες συζητήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και άρθρα των μέσων ενημέρωσης που προέρχονται από διαφορετικές χώρες και γλώσσες.
Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα υπερβαίνουν την απλή αντιστοίχιση λέξεων-κλειδιών: ταξινομούν κείμενα με βάση την ουσιαστική εστίαση, την ανάγνωση στο πλαίσιο και σε πολλαπλές γλώσσες, με αποτελέσματα επικυρωμένα σε σχέση με δείγματα που έχουν κωδικοποιηθεί από ανθρώπους.
«Η παρακολούθηση της ετήσιας συμμετοχής σε αυτή την κλίμακα, σε πολλαπλές γλώσσες και κοινωνικούς τομείς, δεν θα ήταν εφικτή ούτε πριν από λίγα χρόνια», λέει ο καθηγητής Jankin.
Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το κλίμα και την υγεία ως ξεχωριστά ζητήματα
Για να καταδείξουμε το μέγεθος του κειμένου που πρέπει να αναλυθεί για τους δείκτες εμπλοκής, μπορούμε να εξετάσουμε πιο προσεκτικά τον δείκτη εμπλοκής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ΕΚ), ο οποίος στοχεύει στον προσδιορισμό του αριθμού των ομιλιών που αφορούν την κλιματική αλλαγή και την υγεία σε κάθε ομιλία από όλες τις συζητήσεις του ΕΚ.
Το 2024, υπήρξαν 4477 ομιλίες του ΕΚ (εκ των οποίων 204 ανέφεραν την κλιματική αλλαγή και 341 την υγεία), εκ των οποίων μόνο 21 ανέφεραν τόσο την κλιματική αλλαγή όσο και την υγεία στην ίδια ομιλία.
«Η χειροκίνητη κωδικοποίηση σε αυτόν τον όγκο θα απαιτούσε από τους ερευνητές μήνες ετησίως και τα αξιόπιστα αποτελέσματα απαιτούν τουλάχιστον δύο ανεξάρτητους προγραμματιστές που θα επιτυγχάνουν υψηλή συμφωνία. Τα γλωσσικά μοντέλα μας επιτρέπουν να εκτελούμε αυτή τη διαδικασία σε μεγάλη κλίμακα και να την επαναλαμβάνουμε ετησίως», λέει ο καθηγητής Jankin.
Τώρα, τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα μπορούν να εντοπίσουν αυτούς τους βασικούς όρους σε κείμενα γρήγορα και αξιόπιστα, επιτρέποντάς μας να παρακολουθούμε την ετήσια συμμετοχή σε όλους τους κοινωνικούς τομείς στην έκθεση.
Στο Σχήμα 2 παρουσιάζεται η ανάλυση των συζητήσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2024 ανά χώρα, όπου μπορούμε να δούμε ότι η υγεία και η κλιματική αλλαγή συζητούνται συχνά ως μεμονωμένα θέματα, ωστόσο, η χρήση και των δύο όρων (με κόκκινο χρώμα) σε μία ομιλία είναι εξαιρετικά χαμηλή.
Αυτό υπογραμμίζει ότι υπάρχει ένα μεγάλο χάσμα γνώσεων μεταξύ των πολιτικών μας ηγετών και ότι θέματα όπως η υγεία και η κλιματική αλλαγή θεωρούνται ξεχωριστά και όχι συνδεδεμένα μεταξύ τους.
Τα μέσα ενημέρωσης έχουν τη δύναμη να κλείσουν ή να διευρύνουν το χάσμα
Τα μέσα ενημέρωσης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της αντίληψης του κοινού, διευκολύνοντας την επικοινωνία μεταξύ των κοινωνικών φορέων. Τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να ασκήσουν μεγάλη δύναμη αναδεικνύοντας ή υποβαθμίζοντας ορισμένα επιχειρήματα σε δημόσιες συζητήσεις.
Βλέπουμε ότι στον δείκτη μέσων ενημέρωσης, περίπου το 13.5% των αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στο TikTok συνδέουν την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις στην υγεία. Στο Σχήμα 3, βλέπουμε την εμπλοκή των μέσων ενημέρωσης ανά χώρα, όπου παρατηρείται πολύ χαμηλή εμπλοκή στις χώρες της Βαλτικής, τη Γαλλία και την Πορτογαλία σε σύγκριση με άλλες χώρες όπως η Γερμανία, η Τσεχική Δημοκρατία και η Τουρκία.
«Προηγουμένως, χρησιμοποιούσαμε το X για την παρακολούθηση της εμπλοκής των μέσων ενημέρωσης, ωστόσο, σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια, το X σταμάτησε να μοιράζεται τα δεδομένα του ανοιχτά με το κοινό το 2023».
Με τη μεταβίβαση της ιδιοκτησίας του TikTok, ενδέχεται να ακολουθήσει τα βήματα του X, εγείροντας ανησυχίες σχετικά με τον κεντρικό ρόλο της προσβασιμότητας σε πηγές δεδομένων για την έρευνα και τη μετάφραση γνώσης.
Γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ αποδεικτικών στοιχείων και δράσης
Η εικόνα που σκιαγραφούν οι δείκτες μας είναι ένα κενό δέσμευσης. Τα επιστημονικά στοιχεία είναι ισχυρά και αυξανόμενα. Η ανησυχία του κοινού για την υγεία είναι σταθερά υψηλή.
Ωστόσο, οι πολιτικοί, τα μέσα ενημέρωσης και άλλοι κοινωνικοί παράγοντες σπάνια συνδέουν τα δύο, αφήνοντας ένα ισχυρό πλαίσιο που δεν αξιοποιείται επαρκώς τη στιγμή που είναι περισσότερο απαραίτητο.
Τα ιδρύματα δημόσιας υγείας βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση για να αλλάξουν αυτό: εστιάζοντας στην υγεία στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούνται οι κλιματικοί κίνδυνοι, πιέζοντας για πολιτικές ατζέντες που ενσωματώνουν αντί να διαχωρίζουν αυτά τα ζητήματα και θεωρώντας τους πολιτικούς παράγοντες υπόλογους και στους δύο.
Στο επίκεντρο
- Να χαρακτηρίσετε την κλιματική αλλαγή ως ζήτημα δημόσιας υγείας. Η άμεση σύνδεση των κλιματικών επιπτώσεων με την υγεία καθιστά το ζήτημα πιο επίκαιρο και μπορεί να ενισχύσει τη δημόσια και πολιτική υποστήριξη για τη δράση για το κλίμα.
- Επικοινωνία σε όλους τους τομείς. Οι επιστήμονες, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, τα μέσα ενημέρωσης και τα ιδρύματα δημόσιας υγείας θα πρέπει να συνδέουν με συνέπεια την κλιματική αλλαγή και την υγεία, ώστε να γεφυρωθεί το τρέχον χάσμα εμπλοκής.
- Χρησιμοποιήστε την Τεχνητή Νοημοσύνη για να παρακολουθείτε την κοινωνική εμπλοκή. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα επιτρέπουν την αξιόπιστη, πολύγλωσση ανάλυση της επιστημονικής βιβλιογραφίας, των πολιτικών συζητήσεων και της κάλυψης από τα μέσα ενημέρωσης σε κλίμακα που θα ήταν μη πρακτική μέσω της χειροκίνητης κωδικοποίησης.
- Συνδυάστε τα αποδεικτικά στοιχεία με την πράξη. Μόνο ισχυρά επιστημονικά στοιχεία δεν επαρκούν — η αποτελεσματική επικοινωνία και η διαρκής πολιτική δέσμευση είναι απαραίτητες για τη μετατροπή της γνώσης σε πολιτικές προσαρμογής και μετριασμού.
- Παρακολουθήστε την πρόοδο πέρα από τις εκπομπές. Η παρακολούθηση των επιπτώσεων στην υγεία, των προσπαθειών προσαρμογής, της συμμετοχής του κοινού και της πολιτικής, παράλληλα με τους δείκτες για το κλίμα, παρέχει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το κατά πόσον η Ευρώπη αντιδρά αποτελεσματικά στην κλιματική αλλαγή.
Η έκθεση για την Ευρώπη του 2026 της αντίστροφης μέτρησης του Lancet
Κάντε κλικ εδώ για να διαβάσετε την τελευταία έκθεση από την καταγραφή της προόδου του Lancet Countdown Europe σχετικά με την υγεία και την κλιματική αλλαγή στην περιοχή.
Χέντι Κριτ
Η Hedi είναι ερευνήτρια στο Lancet Countdown Climate Change and Health Europe στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο στη δημόσια υγεία και τα οικονομικά. Η διδακτορική της διατριβή επικεντρώθηκε στις επιπτώσεις των βιώσιμων λύσεων μεταφορών στην υγεία και την οικονομία. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την περιβαλλοντική επιδημιολογία, την αστική υγεία και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία του πληθυσμού.
Χοσέ Τσεν
Ο Χοσέ είναι ερευνητής στο Lancet Countdown για την Υγεία και την Κλιματική Αλλαγή στην Ευρώπη και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο ISGlobal της Ισπανίας, με ιατρική εξειδίκευση στη δημόσια υγεία. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στην οικονομία και τη διαχείριση της υγειονομικής περίθαλψης. Η διδακτορική του διατριβή επικεντρώθηκε σε δείκτες υγείας και στη μεταφορά πολιτικών στην Ευρώπη. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν τη βιώσιμη υγειονομική περίθαλψη, την αστική υγεία και την πολιτική και την παρακολούθηση της υγείας.
Σλάβα Γιάνκιν
Ο Slava Jankin είναι Πρόεδρος Επιστήμης Δεδομένων και Διακυβέρνησης στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, με κοινή θέση στη Σχολή Διακυβέρνησης και στη Σχολή Επιστήμης Υπολογιστών. Είναι Αναπληρωτής Διευθυντής και Επικεφαλής Έρευνας στο Ινστιτούτο Δεδομένων και Τεχνητής Νοημοσύνης, Ιδρυτικός Διευθυντής του Κέντρου για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Διακυβέρνηση και Ακαδημαϊκός Υπεύθυνος Turing του Πανεπιστημίου. Η έρευνά του εξετάζει τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και υπολογιστικών μεθόδων για τη μελέτη της πολιτικής επικοινωνίας, της δημόσιας πολιτικής και της διακυβέρνησης. Είναι μέλος της Ομάδας Εργασίας 5 του Lancet Countdown για την Υγεία και την Κλιματική Αλλαγή και ηγείται της εργασίας για την πολιτική και τη διακυβέρνηση για το Lancet Countdown στην Ευρώπη. Η πρόσφατη έρευνά του επικεντρώνεται στη δημόσια και πολιτική εμπλοκή με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία, την επικοινωνία κλίματος-υγείας και τον ρόλο των θεσμών στην προώθηση αποτελεσματικών πολιτικών απαντήσεων.